13 Nisan 2026 tarihinden itibaren yürürlüğe girecek yeni düzenlemelerle, işverenlerin hastalık izinlerini kontrol etme yetkileri sınırlandırılmıştır. İşverenler, çalışanlarının izinlerini usulsüz kullanıp kullanmadığını denetleyebilirken, bu yetkinin belirli sınırlar dahilinde kullanılması gerekmektedir. Bu haberde, işverenin kontrol edebileceği ve edemeyeceği durumlar, kontrol protokolü örneği ve yetkilendirme süreci detaylı bir şekilde açıklanmaktadır. Ayrıca, 2026 yılındaki hastalık izni kontrolüne ilişkin önemli bilgiler sunulmaktadır.
Hastalık İzninin Kontrolü Ne Zaman Mümkün?
Kontrol hakkı öncelikle, çalışanın hastalık dönemindeki ödemelerini kimin yaptığına bağlıdır. İşveren, çalışana hastalık izni süresince ücret ödediği takdirde, izin kullanımının uygunluğunu denetleyebilir. Bu durum, İş Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca çalışana ödenen ücretli izin süresini kapsar.
20’den Fazla Çalışanı Olan İşverenlerin Yetkileri
20’den fazla çalışanı sigortalayan işverenlerin yetkileri daha geniştir. Bu işverenler, çalışanlarına hastalık ve bakım izinleri ödemeleri yaptığından, izinlerin doğru kullanımını bağımsız olarak kontrol edebilirler.
20 Çalışana Kadar İşverenlerin Durumu
20 veya daha az çalışanı olan işverenler, hastalık izinleri konusunda doğrudan kontrol yapamazlar. Bu durumda, kontrol için Sosyal Güvenlik Kurumu’na (ZUS) başvuruda bulunmaları gerekmektedir.
2026’da Kimler Hastalık İznini Kontrol Edebilir?
İşveren, kontrolü bizzat yapmak zorunda değildir. Bu görevi güvendiği bir çalışana veya dışarıdan bir firmaya devredebilir. Kontrolü yapan kişinin, isim belirtilmiş bir yetkilendirme belgesine ve kimlik tespitini gösteren bir belgeye sahip olması zorunludur. Bu belgeler, kontrole başlanmadan önce kontrol edilen kişiye ibraz edilmelidir.
Dış Kaynak Kullanımı ve Veri Güvenliği
Kontrolü dış bir kuruluş gerçekleştirirse, işveren veri sorumlusu olmaya devam eder ve işlemlerin KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) uyumlu olduğundan emin olmakla yükümlüdür.
Hastalık İznini Kontrol Etme Sürecinde İşverenin Kontrol Ettiği Hususlar
13 Nisan itibarıyla, hastalık izni süresince yapılan işlerin ve izinlerin usulsüz kullanımının ne olduğu konusunda net kurallar belirlenmiştir. Yeni düzenlemeler, ücretli iş ve izin amacına aykırı faaliyet olmak üzere iki temel kavramı düzenlemektedir.
Ücretli İş Kavramı
Ücretli iş, iş sözleşmesi, sözleşme, serbest meslek faaliyeti veya başka bir işbirliği biçimi olsun, herhangi bir gelir elde etmek amacıyla yapılan her türlü faaliyeti kapsar. Ancak, istisnai durumlarda yapılan ve olağanüstü koşullarda gerçekleştirilen tek seferlik eylemler (incydentalne czynności) ücretli iş olarak kabul edilmez. İşverenin talimatı da ücretli iş olarak değerlendirilmez.
İzin Amacına Aykırı Faaliyetler
İzin amacına aykırı faaliyetler, tedavi sürecini zorlaştırabilecek veya iyileşmeyi uzatabilecek her türlü eylemi ifade eder. Alışveriş yapmak, doktora gitmek veya kısa bir yürüyüş yapmak gibi günlük yaşam aktiviteleri veya istisnai durumlarda yapılan tek seferlik eylemler bu kapsama girmez.
Kontrolün Amacı Nedir?
Hastalık izni kontrolü, çalışanın gün boyu yatakta yatıp yatmadığını kontrol etmek değildir. Amaç, izinlerin tedavi ve sağlığın geri kazanılması amacıyla kullanılıp kullanılmadığını belirlemektir. Kontrol sırasında öncelikle iki husus incelenir:
Çalışanın Ücretli İş Yapıp Yapmadığı
Bu en önemli konulardan biridir. Çalışan, hastalık izni süresince gelir getiren bir işte çalışırsa, haklarını kaybedebilir. Önemli olan, işin türü değildir. Çalışma şekli önemli değildir. Maaşlı bir iş, sözleşmeli bir iş, serbest meslek veya hatta gayri resmi bir yardım bile, gelir getirici ise ücretli iş olarak kabul edilir.
Çalışanın Tedavisini Zorlaştıracak Faaliyetlerde Bulunup Bulunmadığı
Kontrolün ikinci unsuru, izin süresince geçirilen zamanın izin amacına uygun olup olmadığının değerlendirilmesidir. Ağır fiziksel işler, ev tadilatı veya yoğun egzersizler gibi çok çaba gerektiren veya iyileşmeyi uzatabilecek faaliyetler sorun yaratabilir.
Ancak bu, izin süresince evde kalma zorunluluğu anlamına gelmez. Alışveriş yapmak, doktora gitmek, çocuğu kreşe bırakmak veya kısa bir yürüyüş yapmak gibi günlük yaşam aktivitelerine izin verilir, ancak bu aktiviteler doktor tavsiyelerine aykırı olmamalıdır.
İstisnai Durumlarda Tek Seferlik İşler
13 Nisan’dan itibaren yürürlüğe giren değişiklikler, tek seferlik ve istisnai durumlarda yapılan mesleki faaliyetlere de izin vermektedir. Bu, tepki verilmemesi halinde ciddi sonuçlara yol açabilecek (örneğin, finansal veya organizasyonel) olağanüstü durumlarda geçerlidir.
Bakım İzni Kontrolünde Ek Unsurlar
Bakım izni durumunda, çocuğa bakabilecek başka aile üyelerinin olup olmadığı da kontrol edilir (2 yaş altındaki çocuklar hariç).
İşveren Evde Kontrol Yapabilir mi?
Kontrol genellikle çalışanın ikametgahında veya hastalık süresince ikamet adresi olarak belirtilen yerde yapılır. Ancak, işveren, çalışanın hastalık izni süresince iş yaptığı veya ticari faaliyetlerde bulunduğu bilgisi gelmesi halinde, başka bir yerde de kontrol yapabilir.
Çalışan Kontrol Sırasında Evde Bulunmazsa Ne Olur?
Kontrol sırasında evde bulunmamak otomatik olarak bir sorun teşkil etmez. Çalışanın geçerli bir nedeni varsa (örneğin):
Bu durumlarda, işveren kontrolü tekrarlayabilir veya açıklama talep edebilir. İşveren tarafından çözülemeyen şüpheler ZUS’a iletilir.
Kontrol Protokolü ve Olası Sonuçlar
Kontrol yapıldıktan sonra ve çalışan hazır bulunuyorsa, bir protokol hazırlanır (her şey yolunda olsa bile). Protokolde şunlar yer alabilir:
Çalışan yoksa, protokol yerine bir görev notu tutulur.
Belgelerden, iznin amacına uygun kullanılmadığı anlaşılırsa, ZUS soruşturma başlatabilir ve hakları geri alabilir.
Çalışan, 7 gün içinde protokole itiraz edebilir ve kanıt sunabilir. Bu durumda, işveren değil, ZUS konuyla ilgilenir. ZUS:
Karara karşı mahkemeye itiraz hakkı vardır. Çalışan, yazılı veya sözlü olarak, kararı veren ZUS birimi aracılığıyla mahkemeye başvurabilir. İtiraz süresi, kararın tebliğinden itibaren bir aydır.
Kontrolün Yapılamayacağı Durumlar
Kontrol sırasında şunlar yapılamaz:
Kontrolörün, teşhis veya hastalık nedenini sorma hakkı yoktur.
Kaynak : GazetaPrawna