Fosil yakıtlardan uzaklaşma kaçınılmaz. Geriye sadece nasıl ve ne kadar hızlı olacağı sorusu kaldı,” diye konuştu Kolumbya Çevre Bakanı Irene Vélez Torres, COP30 İklim Zirvesi’nde. 30 yılı aşkın küresel iklim müzakerelerinin ardından bazı ülkeler nihayet sorunun temel kaynaklarına – petrol, kömür ve gaza – yönelmeye başlıyor.
Amazon Yangını ve Zirvenin İçgörüsü
Bu hafta Brezya’daki Amazon bölgesinde, iklim zirvesi için inşa edilen bir pawilonunda çıkan yangın, metaforik olarak ele alınmayı talep ediyor. “Dünya yanıyor” diyenler, kriz karşısında panik içinde koşarken, küçük bir itfaiye ekibi yangınla mücadele ediyor. Brezya’nın ev sahipliği yaptığı COP30 zirvesi, 29 önceki toplantılarda başarısız olunan bir sonuç getirebilir mi?
30 Yıllık İklim Müzakerelerinin Eksikliği
50 yıldır fosil yakıtların (petrol, kömür, doğal gaz) iklim değişikliğinin ana nedeni olduğu biliniyor (tarım, ormansızlaşma ve sanayinin payı daha az). Ancak 30 yılı aşkın küresel müzakerelerde ve iklim zirvelerinde bu konu, “istenmeyen gerçek” olarak görülerek görmezden gelindi. Anlaşmalar ve sözleşmeler, sera gazı emisyonları ve Santigrat derece sıcaklık artışlarından bahsetti, ancak sorunun kaynağı olan fosil yakıtlardan vazgeçme gündeme gelmedi.
“Yol Haritası” İnisiyatifi
İki yıl önce Dubai’deki zirvede dünya ülkeleri, sadece bir cümlelik bir beyanı imzalama kararı aldı: “Fosil yakıtları sürdürülebilir bir şekilde aşamalı olarak terk etme” taahhüdü. Şimdi COP30’da, ev sahibi Brezya ve diğer bazı ülkeler, bu beyanı somuta dönüştürmek istiyor. Fosil yakıtlardan uzaklaşma süreci için yeni bir çalışma grubu oluşturulacak; bu, “yol haritası” adını alacak ilk plan olacak.
Pomysłodawcılara göre, fosil yakıtlardan terk edilmesinin arkasında, ülkelerin (hatta şirketlerin) petrol, kömür ve gaz üretimini “güvenli ve adil” nasıl sınırlayacağına dair tartışma ve deneyim paylaşımı olmadı. Bu nedenle “yol haritası” savunucuları, böyle bir tartışma platformu ve somut plan oluşturmak istiyor. İlk toplantı gelecek yıl Kolumbiya’da yapılacak; ülke, inisiyatifin en ateşli destekçilerinden biri. Oluşturulacak plan, dünyadaki ülkelerin farklı durumunu – zengin petrol üreten devletler (Norveç, Suudi Arabistan) için yeni gelir kaynakları bulma ihtiyacından, fosil yakıtları kalkınma aracı olarak gören fakat ülkelerine kadar – dikkate almalı.
Destekleyen ülke listesinde Almanya, Meksika, Hollanda, Güney Kore ve Birleşik Krallık gibi 80’den fazla ülke var. Polonya bu listede değil. Zirvede Polonya’yı temsil eden Vekil Bakan Krzysztof Bolesta, BM Genel Sekreteri ile yaptığı görüşmede, “adil dönüşüm” öneminin ve uyum ile emisyon azaltımı çabalarının dengelenmesi gerekliliğini vurguladı. Ancak AB, inisiyatif için destek verdi; bu fiilen tüm üye ülkeleri, Polonya’yı da kapsıyor.
Brezya’nın Hedefleri
Brezya Cumhuriyeti’nin zirve başkanlığı ve ülkenin Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva, fosil yakıtlardan uzaklaşma “yol haritası” çalışmasını başlatacak bir anlaşma ile dünya çapındaki ormanların korunması ve iklim değişikliğiyle mücadele finansmanı için benzer inisiyatifleri geliştirmeyi hedefliyor.
COP30 zirvesi teorik olarak Cuma günü sona erecek, ancak iklim konferansları genellikle anlaşma sağlanana kadar uzatılır; bu nedenle sonuçlar Cumartesi veya Pazar günü alınabilir.
Acil Zaman Çizelgesi ve Çözüm Önerileri
10 yıl önce kabul edilen Paris Anlaşması’yla dünya ülkeleri, küresel sıcaklık artışını “önemli ölçüde” 2 Santigrat derecenin altında, ideal olarak 1.5 Santigrat derecede tutmayı taahhüt etti. Ancak bu daha düşük seviye, gelecek on yılda aşılmayacek. Şimdi sıcaklığın 1.5 Santigrat dereceden çok fazla yükselmemesi için mücadele veriliyor; bu ise anlık eylemleri gerektiriyor.
Karbon dioksit emisyonlarının sadece artmayı bırakması değil, hızla düşmesi gerekiyor. “Kırılmaz ve tüm insanları dünyada son derece maliyetli etkilerden korumak için, fosil yakıtlardan kaynaklanan CO2 emisiyonlarını en az %5 oranında yıllık olarak azaltmaya başlamalıyız. Bu, iklim değişikliğinin sonucu olabilecek sonuçları önlemek için zorunludur” – iklim uzmanları arasında profesör Pocdam İklim Araştırmaları Enstitüsü direktörü Johan Rockstrom da dahil olmak üzere alan uzmanlarının yer aldığı özel bir bildiride belirtildi.
Bilim insanlarına göre, dünya 2040 yılına kadar, en geç 2045 yılına kadar fosil yakıtlardan “sıfıra yakın” emisyona ulaşmalı. Bu, tüm dünyada yeni fosil yakıt yatırımlarının olmamasını, tüm fosil yakıt yardımlarının kaldırılmasını ve yenilenebilir ve düşük emisyonlu enerji kaynaklarının “adil” bir küresel planını ve fosil yakıtların hızlı çekilmesini gerektiriyor. Zirve sırasında yayınlanan bir analiz, dönüşümün hızlandırılmasının hala sıcaklık artışını ertelenmiş bir güvenlik seviyesinde tutma şansı verdiğini gösteriyor. Yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkarılması, enerji verimliliğinin iki katına çıkarılması ve metan emisyonlarının 2030 yılına kadar kesilmesi, mevcut tahminlerdeki neredeyse 3 Santigrat derecelik (katastrofal sonuçlarla) artış yerine, sıcaklık artışının 1.7 Santigrat derecede durma şansı yaratacak.
