Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), 2025’te baba iznine çıkan erkek oranının %33,4’e yükseldiğini açıkladı. Baba iznine başvurular %4,4 artarken bu artış doğum sayısındaki azalma ile tezat oluşturuyor. İşverenlere bildirim süresi ve yasal haklar hakkında önemli uyarılar geldi.
İstatistiksel Değişim
ZUS, 2024’te %33,8 olan baba iznine çıkan erkek oranının 2025’te %33,4’e gerilediğini bildirdi. Ancak bu genel verideki küçük değişime rağmen, izin türlerinde belirgin yapısal dönüşümler yaşanıyor. ZUS verilerine göre en dinamik artış “baba izni” (urlop ojcowski) kapsamında görülüyor. Baba iznine başvuranların oranı 2024’te %12,3 iken 2025’te %16,7’ye yükseldi. Bu %4,4’lük yıllık artış, doğum sayılarındaki düşüşe rağmen gerçekleşti.
Baba İzni Kapsamı ve Kullanım Seçenekleri
Baba izni, çocuğun 12. ayını tamamlamasına kadar, evlat edinme durumunda ise çocuğun 14. yaşına kadar kullanılabilir. İzin iki şekilde kullanılabilir: Tek seferde tam 2 hafta veya iki eşit parçaya bölünerek (her biri 1 hafta).
İşveren Bildirim Süreci
İzin başvurusunun işverene yapılması zorunludur. İmzalı veya dijital başvuru, izin kullanmaya başlamadan en az 7 gün önce sunulmalıdır. İşveren, zamanında ve eksiksiz başvuruyu değerlendirmek zorundadır. 7 günlük süreyi ihlal eden başvurular (örneğin sadece 3 gün önceden yapılan) işveren tarafından reddedilebilir.
Yasal Çerçeve: Urlop Rodzicielski
26 Nisan 2023’te yürürlüğe giren iş kanunu değişikliği, AB “work-life balance” direktifi doğrultusunda “baba izni”ni (urlop rodzicielski) yeniden düzenledi. Bu doğrultuda; tek çocuk doğan/evlat edinilen aileler için 41 hafta, iki veya daha fazla çocuk doğan/evlat edinilen aileler için 43 hafta izin süresi belirlendi. “Życiem zaświadczenie” belgesi alan aileler; tek çocuk için 65, çoklu doğumlar için 67 haftaya kadar uzanan izin hakkına sahiptir.
İzinde Değişim: 9 Haftalık Hakkın Devredilemezliği
2023 reformunun kritik yeniliği, her ebeveynin ayrı ayrı kullanabileceği 9 haftalık devredilemez izin hakkıdır. Bu süreç, diğer ebeveyne devredilemez ve kullanılmazsa düşer. Geri kalan 23 veya 25 haftalık kısım ise ebeveynler arasında esnek paylaşılabilir. ZUS, düzenlemenin babaların çocuk bakımına katılımını artırmayı hedeflediğini vurguluyor.
Mali Haklar ve İstisnai Durumlar
Doğumdan sonraki 21 gün içinde tam izin için başvuran anneler için aylık ücret %81,5 oranında ödenir. Baba izni başvurusu 21 gün öncesinde yapılırken, izinden vazgeçmek için işe dönüş için de 21 gün öncesinde yazılı başvuru gereklidir. İzin ücreti tek sefer veya en fazla beş kere bölünerek alınabilir. İzinin son bölümü, çocuğun 6. yaşını doldurduğu yılı takip eden yıl sonuna kadar kullanılabilir.
Kaynak : GazetaPrawna
