Bir kadın, eşinin rızası olmadan yapay döllenme embriyosunu taşımak için mahkeme başvurusu yapmıştır. Eşin itirazı üzerine iki derece mahkeme de kadına verdiği kararı onaylayınca, Yüksek Mahkeme’ye itiraz edilmiştir. RPO, yasayı anayasaya uygun bulmuş ve mahkemelerin kararlarını verirken hangi ilkeleri dikkate alması gerektiğini açıklamıştır.
Yasal Düzenleme ve Sorun
Infertilite Tedavi Yasası’nın 21. maddesinin 2. fıkrasına göre, eşin veya ortak bağış amacıyla döl hücresi verenin rızası olmadan oluşturulan embriyonun taşınmasına (implantasyon) iznin aile mahkemesi tarafından verilir. Ancak yasa, kadının implantasyon için rıza vermemesi durumunda atılabilecek adımlar konusunda sessiz kalmaktadır.
Mahkemeler Yapay Döllenme Dosyalarında Hangi Değerlere Öncelik Vermeli?
Yüksek Mahkeme’de görülen dava, bu ilk durumu ilgilendirmektedir. Kadın, ortak bağış yoluyla oluşturulan embriyonun taşınmasını istemiştir. Kadın, boşanma sürecindeki eşi ile çatışma halindedir ve erkek embriyonun taşınmasına rıza vermemektedir. İki derece mahkeme, kadına hak vererek yapay döllenme prosedürüne izin vermiştir. Eşin Yüksek Mahkeme’ye itiraz (kasasyon) başvurusu üzerine, RPO’dan görüş istenmiştir.
RPO Görüşü ve Değerler
RPO, mahkemelerin bu tür dosyalarda insan onuru, özel ve aile hayatına ilişkin hak ile yaşamın, sağlığın ve insanın iyi ve haklarının hukuki koruması gibi değerlere öncelik vermesi gerektiğini vurgulamıştır. Prof. Marcin Wiàcek, yasada yer diğer maddelerin, yapay döllenme kullanan hem kadın hem de erkeğin karar özerkliğini geniş ölçüde saygı göstermeye çalıştığını kanıtladığını belirtmiştir. Örneğin, embriyo oluşuncaya kadar verilen rızalar geri alınabilmektedir.
Embryonun Hukuki Statüsü
RPO, yasamanın embriyonun kendisinin hukuki kişiliğini gördüğünü belirtmiştir. Embriyonun doğru gelişimi durumunda yok edilmediğini, ancak kadının organizmasına implante edileceğini garanti eden hukuki çözümlerin bulunduğu kaydedilmiştir.
Vücut Bütünlüğü ve Anayasal Kısıtlama
Prof. Wiàcek, anayasa çerçevesinde, yumurta veren kadının iradesini bozmasına olanak tanıyan bir çözümün kabul edilemez olacağını düşünmektedir. Çünkü embriyonun implante edilmesi, kadının vücut bütünlüğünün ihlalini gerektirmektedir.
RPO: Anayasaya Uygunluk
Bunun tümü ışığında, RPO, infertilite tedavi yasasının 21. maddesinin 2. fıkrasının “son derece lakonik” olduğunu ancak bunun temel yasaya aykırılığına hüküm vermediğini belirtmiştir. Amaca yönelik yorumla, mahkemenin erkek vericiye rıza olmadan embriyonun taşınmasına izin verirken yöneldiği değerlerin çözümlenebileceği ifade edilmiştir. RPO, kapanmış gerekçeler listesinin bu tür davaların doğası önünde engel teşkil edebileceği tezini ortaya koymuştur. “Belirli bir genelliğin korunması bu bağlamda arzu edilmiş bir yaklaşım” diyen Wiàcek, konuyu tamamlamıştır.
Kaynak : GazetaPrawna
