Polonya mahkemelerinde, WIBOR faiz oranlarının 2020 öncesi dönemde gözetim altında tutulup tutulmadığına dair hukuki bir tartışma yaşanmaktadır. Bankaların, AB’nin BMR yönetmeliği öncesindeki dönemi “kurumsal denetim” olarak nitelendirme çabasına karşı, uzmanlar bu sürecin aslında bağımsız bir denetim değil, sektörel bir özdenetim olduğunu savunmaktadır. Özellikle Polonya Yüksek Denetim Kurulu’nun (NIK) geçmiş yıllardaki uyarıları, bu mekanizmanın manipülasyon risklerine karşı yetersiz kaldığına işaret etmektedir.
Gözetim Yanılsaması
Polonya’daki banka temsilcileri, kredi sözleşmelerinde yer alan WIBOR oranlarının 2020 öncesinde de sistematik bir denetime tabi olduğunu savunarak, bugünkü BMR standartlarıyla kıyaslanabilir garantilerin o dönemde de mevcut olduğunu iddia etmektedir. Ancak bu yaklaşım, kronolojik bir kaydırma üzerine inşa edilmiş hatalı bir kurgudur. 2020 yılı öncesinde, bir lisanslı yöneticinin kamu denetimine tabi olduğu bir rejim bulunmamaktaydı.
Rada WIBOR’un Gerçek Rolü
2013 yılında kurulan Rada WIBOR, piyasadaki güveni artırmak adına oluşturulmuş bir “görüş bildirme” organıydı. Sekiz üyeden oluşan bu kurul, ne bağımsız veri erişimine sahipti ne de panel bankaların verilerini gerçek zamanlı denetleyebilecek yetkilerle donatılmıştı. Kurul, sadece ACI Polska tarafından hazırlanan aylık raporlar üzerinden hareket ediyor ve bağlayıcı bir yaptırım gücü bulunmuyordu.
Özdenetim ve Kamu Denetimi Arasındaki Fark
ACI Polska, WIBOR’un bir idari oran değil, piyasa odaklı bir fixing olduğunu açıkça belirtmişti. Kurul, Avrupa otoritelerinin (EBA ve ESMA) yumuşak tavsiyelerine yanıt olarak kurulmuş olsa da, bu yapı bankacılık çevresinin kendi kurallarını koyduğu bir özdenetim mekanizmasından öteye geçemedi. KNF veya Maliye Bakanlığı gibi kurumların temsilcileri kurulda sembolik olarak yer alsa da, gerçek bir kontrol enstrümanı mevcut değildi.
NIK’in Uyarıları ve Manipülasyon Riski
Polonya Yüksek Denetim Kurulu (NIK), 2014 ve 2015 yıllarında WIBOR süreçlerindeki denetim eksikliğine dikkat çekmiş ve bu durumun manipülasyon riskini artırdığını vurgulamıştır. NIK, Rada WIBOR faaliyetteyken dahi sistemi yeterli bir denetim mekanizması olarak görmemiştir. Bu durum, özdenetim ile gerçek kamu denetimi arasındaki temel farkı ortaya koymaktadır.
BMR Öncesi ve Sonrası Standartlar
2018 yılında yürürlüğe giren ve 2020’de uygulaması tam anlamıyla oturan BMR, benchmark yöneticilerinin kurumsal yapı, iç kontrol sistemleri ve dış denetimlere tabi olmasını zorunlu kılmıştır. BMR öncesi dönemde, WIBOR’un bu katı standartları karşılamadığı ve günümüz hukuki metinlerine “tarihsel denetim” olarak yansıtılmasının, dönemin yasal gerçekliğiyle bağdaşmadığı ifade edilmektedir.
Kaynak : GazetaPrawna
