ABD kamu radyosu NPR’ın vurguladığı üzere, kısa süreli ancak etkili olan İran ile yaşanan çatışma süreci, dünya genelinde ciddi ekonomik, siyasi ve insani yıkımlara yol açtı. Moody’s Analytics verilerine göre, söz konusu çatışmanın ABD’li vergi mükellefleri ve tüketiciler üzerindeki maliyeti şimdiden 132 milyar doları aşmış durumda. Enerji fiyatlarındaki sert artışlar ve küresel ticaret rotalarındaki aksamalar, yalnızca ABD ekonomisini değil, başta Asya ve Afrika ülkeleri olmak üzere dünya genelindeki ekonomik dengeleri de olumsuz etkiledi.
Çatışmanın İnsani ve Ekonomik Bedeli
İran devlet medyasının raporlarına göre, çatışmalarda 13 ABD askeri ile 3 bin 300’den fazla İranlı hayatını kaybetti. Bölgesel yetkililer, Lübnan’da 3 bin 826 kişinin, İsrail’de 60’a yakın kişinin ve Basra Körfezi ülkelerinde onlarca sivilin yaşamını yitirdiğini açıkladı.
Hürmüz Boğazı’nın neredeyse tamamen felç olması, enerji fiyatlarını tetikleyen temel faktör oldu. Savaş öncesinde galon başına 3 doların altında olan benzin fiyatları, tedarik hattının tıkanmasıyla 4,56 dolara kadar yükseldi. ABD Enerji Bilgi Ajansı, krizin zirve noktasında günlük 360-380 milyon galon yakıt tüketen ABD piyasasına ek maliyetin günlük 500 milyon doları aştığını belirtti. Fiyatlar düşüşe geçse de, savaş kaynaklı bileşenler ABD’li sürücülerin harcamalarını günlük 360 milyon dolar artırmaya devam ediyor.
Ulaşım ve Konut Piyasasına Yansımalar
Motorin fiyatlarının galon başına 3,76 dolardan 5,69 dolara yükselmesi, lojistik maliyetlerini doğrudan yukarı çekti. Uçak yakıtındaki artış ise uçak bileti fiyatlarının bir yıl içinde yaklaşık yüzde 27 oranında zamlanmasına neden oldu.
Konut piyasası da bu durumdan payını aldı. Savaş öncesinde yüzde 6’nın altında olan 30 yıllık konut kredisi faizleri yüzde 6,52’ye çıktı. Freddie Mac verilerine göre bu artış, 400 bin dolarlık bir konut için aylık kredi taksitlerini yaklaşık 110 dolar yükseltti.
Küresel Ekonomide Yavaşlama
Dünya Bankası, çatışmanın yarattığı ticaret aksaklıkları nedeniyle 2026 yılı küresel GSYH büyüme tahminini pandemi döneminden bu yana en düşük seviye olan yüzde 2,5’e çekti. Hürmüz Boğazı’ndaki ticaret engelleri, gübre fiyatlarının yüzde 47 oranında artmasına ve birçok ülkede yakıt ile gaz arzı sorunlarının yaşanmasına sebebiyet verdi. ABD Enerji Bilgi Ajansı, Orta Doğulu üreticilerin Mayıs ayında günlük petrol üretimini savaş öncesine göre 11 milyon varilden fazla kıstığını, IMF ise İran’ın enerji altyapısına yönelik saldırılarından sonra Katar’ın ciddi ekonomik kayıplar yaşadığını raporladı.
Pentagon’un Artan Operasyonel Giderleri
ABD’nin askeri harcamaları da yükselmeye devam ediyor. Pentagon kontrolörü Jules Hurst, Mayıs ayında Senato’ya verdiği bilgide operasyonel giderlerin 29 milyar dolara ulaştığını ifade etti. Bu rakam, Kuveyt ve Bahreyn’deki ABD üslerinde insansız hava aracı ve füze saldırıları sonucu meydana gelen hasarların onarım maliyetlerini içermiyor. Donald Trump yönetimi, savaşın devam eden maliyetlerini karşılamak adına Kongre’den ek kaynak talep etmeye hazırlanıyor.
Kaynak : Gazeta
