ABD ve İran arasındaki müzakereler hakkında son günlerde çelişkili ve tutarsız bilgiler gelmeye devam ediyor. İki haftalık ateşkesin sona ermesiyle birlikte, yeni bir görüşme turunun ne zaman ve gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belirsizliğini koruyor. Her iki taraf da ateşkesin ihlal edildiğini iddia ederken, ABD Başkanı Trump İran’ı Ormuz Boğazı’nı açmamakla suçluyor, Teheran ise ABD’nin İran limanlarına uyguladığı ablukayı ihlal olarak görüyor.
Ateşkesin Sona Ermesi ve Karşılıklı Suçlamalar
ABD ve İran arasında yürütülen görüşmelerle eş zamanlı olarak, iki ülke arasında karşılıklı suçlamalar devam ediyor. ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın ateşkes anlaşmasını ihlal ettiğini, özellikle Ormuz Boğazı’nı açmaması nedeniyle bu anlaşmaya uymadığını belirtiyor. Teheran yönetimi ise, ABD’nin İran limanlarına uyguladığı ablukayı ateşkes şartlarına aykırı olarak değerlendiriyor.
Yeni Görüşme Turu Belirsizliği
Yeni bir görüşme turunun düzenlenmesi konusunda ise net bir tablo bulunmuyor. Trump, son günlerde görüşmelerin yakında yeniden başlayacağına dair iyimserliğini dile getirirken, İran tarafı bu bilgileri teyit etmiyor veya reddediyor. Aynı zamanda Trump’ın İran’a yönelik tehditleri de devam ediyor.
Trump’ın Son Uyarıları ve Süre Uzatımı Talebi
ABD Başkanı Trump, Salı günü yaptığı açıklamada, ateşkesin sona erme tarihini Çarşamba akşamı olarak belirlediğini (ilk belirlenen tarihten 24 saat sonra) ve bu süreyi uzatmayı düşünmediğini ifade etti. Anlaşmaya varılamaması durumunda İran’a yönelik bombardımanların yeniden başlayabileceğini de sözlerine ekledi.
İslamabad’daki Müzakereler ve Delegasyon Belirsizliği
Bir sonraki ABD-İran müzakere turunun Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yapılması planlanıyor. ABD, görüşmelerin Salı günü başlayacağını duyurmuş olsa da, ABD delegasyonunun seyahatiyle ilgili çelişkili haberler ortaya çıktı. Delegasyona başkanlık etmesi beklenen Başkan Yardımcısı J.D. Vance’ın seyahatiyle ilgili netlik sağlanamadı. İran tarafı ise müzakerelere katılımını resmi olarak doğrulamadı.
Derin Kök Salan Güvensizlik
İki ülke arasındaki müzakereleri gölgede bırakan en önemli faktörlerden biri, uzun yıllara dayanan gergin ilişkilerden kaynaklanan derin bir güvensizlik ortamı. ABD tarafındaki güvensizlik, İran yönetim sisteminin ideolojik yapısından ve anti-Amerikan söylemlerinin resmi söylemin önemli bir parçası olmasından kaynaklanıyor.
Geçmişteki Saldırılar ve Tecrübeler
Teheran ise, ABD ile olan ilişkilerinde yaşadığı olumsuz tarihi tecrübeleri ve Washington ile müzakere sürecinde iki kez saldırıya uğradığını hatırlatıyor. İlk saldırı, 2025 yılında İsrail tarafından ABD desteğiyle gerçekleştirilmiş, ikinci saldırı ise Şubat 2026’nın sonunda İsrail ve ABD tarafından ortaklaşa düzenlenerek mevcut savaşı başlatmıştı.
ABD-İsrail Saldırıları ve Talepler
28 Şubat’ta başlayan ABD-İsrail saldırıları sonrasında, üç hafta içinde ABD’nin barış görüşmelerine hazırlandığı ve İran’a bazı talepler sunduğu yönünde haberler yayıldı. Bu talepler arasında, füze programının askıya alınması, uranyum zenginleştirilmesinin durdurulması, nükleer tesislerin kapatılması ve Lübnan’daki Hizbullah, Yemen’deki Huti ve Gazze’deki Hamas gibi pro-İran örgütlere finansman sağlanmasının kesilmesi yer alıyordu.
İran’ın Reddi ve Karşı Teklifleri
Savaş başlamadan önce bile bu talepleri reddeden İran, müzakerelere yanaşmadı. 21 Mart’ta Trump, İran’ın 48 saat içinde Ormuz Boğazı’nı açmaması halinde İran’ın elektrik santrallerini yok edeceğini tehdit etti. Ancak iki gün sonra, İran ile yapılan “iyi ve verimli” görüşmelere atıfta bulunarak bu ültimatomu geri çekti.
Çelişkili Açıklamalar ve Projeler
Trump ayrıca, ABD’nin İran’daki üst düzey bir yetkiliyle görüşme yürüttüğünü iddia etti. Ancak Teheran’daki medya kuruluşları bu iddiaları yalanladı. 25 Mart’ta Pakistan aracılığıyla ABD, İran’a 15 maddelik bir teklif sundu. Bu teklifte, nükleer programın sona erdirilmesi, füze sayısının azaltılması, Ormuz’un açılması ve pro-İran örgütlere verilen desteğin azaltılması gibi maddeler yer alıyordu.
Tekliflerin Reddi ve Karşı Teklif
Bu şartlar Teheran tarafından reddedildi ve İran, karşı bir teklif sundu. Bu teklifte, ABD ve İsrail’in İran ve Lübnak ile Irak’taki pro-İran güçlerine yönelik bombardımanlarını durdurması, gelecekte güvenlik garantisi verilmesi, savaş tazminatı ödenmesi ve Ormuz üzerindeki İran egemenliğinin uluslararası alanda tanınması talep ediliyordu. Bu teklif de ABD tarafından reddedildi.
Ateşkes ve İhlal İddiaları
7 Nisan’da ABD ve İran, Pakistan aracılığıyla iki haftalık bir ateşkes ilan etti. Ancak ateşkesin kapsamı konusunda ertesi gün anlaşmazlıklar ortaya çıktı. ABD, ateşkesin Lübnan’daki İsrail saldırılarını kapsamadığını savunurken, İran ve Pakistan ise Lübnan’ın anlaşmanın bir parçası olduğunu belirtti.
Görüşmeler ve Sonuçsuzluk
Ateşkesin ilk günlerinde İran’ın Körfez ülkelerine yönelik saldırıları yaşandı, ancak bu eylemler kısa süre sonra durdu. ABD ve İran delegasyonları, 11 Nisan’da Pakistan’ın başkenti İslamabad’da bir araya geldi. ABD delegasyonunda Başkan Yardımcısı J.D. Vance, Başkanın özel temsilcisi Steve Witkoff ve Başkanın damadı Jared Kushner yer alırken, İran delegasyonunu Dışişleri Bakanı Abbas Aragczi ve Parlamento Başkanı Mohammad Ghaber Ghalibaf temsil etti.
Görüşmeler ertesi gün anlaşma sağlanamadan sona erdi. Vance, İran tarafının ABD’nin sunduğu şartları kabul etmeye istekli olmadığını açıkladı.
İran Limanlarına Abluka
Ertesi gün Trump, İran limanlarına deniz ablukası ilan etti. Bu ablukaya, İran’ın daha önce izin verdiği gemiler de dahil olmak üzere, İran petrolünü taşıyan gemiler (özellikle Çin’e) de dahil oldu. Bu durum, ülkenin önemli bir gelir kaynağını etkiledi.
Ormuz Boğazı ve Kontrol
İranlı yetkililer Cuma günü, ateşkesin sonuna kadar tüm ticari gemilerin Ormuz Boğazı’ndan serbestçe geçebileceğini açıkladı. Ancak ABD ablukayı sürdürdüğü için, Cumartesi günü İran yetkilileri boğazdaki kontrol önlemlerine geri döndüğünü ve boğazın silahlı kuvvetler tarafından sıkı bir şekilde denetleneceğini duyurdu. Pazar günü ise İran donanması tarafından bazı gemilerin ateşlenmesi olayları yaşandı.
Görüşmeler ve Çelişkili Bilgiler
Ateşkesin sona erme tarihine yaklaşılırken, Trump’ın anlaşmanın yakın olduğunu ve İslamabad’da bir toplantı yapılacağını vurguladığına dair haberler yayıldı. Ancak İran tarafı bu bilgileri teyit etmedi. Şu ana kadar her iki taraftan gelen açıklamalar, delegasyonların bileşimi, ateşkesin uzatılması veya anlaşmaya varılması gibi konularda tutarsızlıklar içeriyor.
Kaynak : GazetaPrawna