Aile mahkemeleri, çocukların temel ihtiyaçlarını karşılayamayan ebeveynlerin sorumluluğunu yerine getiremeyen durumlarda, büyükanne ve büyükbabaların torun için nafaka ödeme yükümlülüğüne karar verebilir. Bu sorumluluk, ancak çocuk yoksulluk içinde olduğunda ve ebeveynin ödeme gücünün bulunmadığı istisnai hallerde geçerlidir. Mahkeme, büyükanne ve büyükbabaların finansal durumunu ve sosyal adalet ilkelerini göz önünde bulundurarak nafaka miktarını belirler.
Ebeveynler Sorumluluğun Birincil Sahibi
Polonya’da çocukların bakım masraflarını karşılamakla birincil yükümlü olan ebeveynlerdir. Beslenme, barınma, sağlık ve eğitim gibi temel ihtiyaçların giderilmesi ebeveynlerin sorumluluğundadır. Ancak ebeveynler çeşitli nedenlerle bu görevi yerine getiremiyor veya isteksiz davranıyorsa, büyükanne ve büyükbabaların sorumluluğa dahil olup olmayacağı gündeme gelir. Bu durumda mahkemenin büyükanne ve büyükbabalardan nafaka talep edebilmesi için özel koşulların gerçekleşmesi gerekir.
Büyükanne ve Büyükbabalardan Nafaka Talep Edilebilecek Durumlar
Patrycja Kułakowska-Wieleba, büyükanne ve büyükbabaların torun için ödeme yükümlülüğünün ancak “istisnai durumlarda” geçerli olduğunu vurgulamaktadır. Bu sorumluluk, aşağıdaki koşulların sağlandığında devreye girer:
Yoksulluk Tanımı ve Sınırları
Büyükanne ve büyükbabalardan nafaka talep edilebilmesi için çocuğun “yoksulluk” içinde olması şarttır. Yoksulluk, çocuğun sosyal asgari düzeyde yaşamını sürdürmesinin zorlaşması anlamına gelir. Ancak mahkeme, hobiler, ek dersler, özel okul gibi temel olmayan harcamalar için nafaka talebini kabul etmez. Kułakowska-Wieleba, “Yargı kararlarında yoksulluk, sosyal asgari seviyeye yakın bir düzeyde yaşam mücadelesi olarak tanımlanır. Büyükanne ve büyükbabaların ödeme gücü, temel ihtiyaçların ötesindeki talepleri karşılamak için zorlanamaz” diye açıklıyor.
Yardımcı Sorumluluk, Borç Ödeme Değildir
Çocuk için büyükanne ve büyükbabaların sorumluluğu “yardımcı” (subsidiyer) niteliktedir. Yüksek Mahkeme Kararına göre (SN 8.10.1976 r., III CRN 205/76), bu sorumluluk ebeveynin yerine getirilmemiş yükümlülüğünü büyükanne ve büyükbabalara yüklemek anlamına gelmez. Ödeme, sadece büyükanne ve büyükbabaların finansal imkânları ve meşru ihtiyaçları çerçevesinde mümkündür. Ebeveynin nafaka ödememesi, büyükanne ve büyükbabadan talep edilebileceği yeterli bir gerekçe değildir.
Sosyal Adalet Esası ve Mahkeme Kararı
Büyükanne ve büyükbabaların mali durumunun yanı sıra, diğer büyükanne ve büyükbabaların refahı da nafaka kararını etkileyebilir. Örneğin, dava edilen büyükanne ve büyükbaba, finansal olarak zor durumdayken, diğer büyükanne ve büyükbabanın yeterli gelire sahip olması, talebin sosyal adalet ilkelerine aykırı olabileceğini gösterebilir. Kułakowska-Wieleba, “Dava edilen büyükanne ve büyükbaba, diğer büyükanne ve büyübabaların ekonomik olarak daha güçlü olmasını ve çocuğa destek olabileceklerini öne sürebilir” diye belirtiyor.
Dava Süreci ve Gerekli Belgeler
Büyükanne ve büyükbabaların gönüllü ödeme yapmaması durumunda, dava çocuk veya büyükanne/büyükbabanın ikametgâhındaki bölge mahkemesinde açılabilir. Süreçte çocuğun yoksulluğu, büyükanne ve büyübabaların mali durumu ile ebeveynin ödeme yükümlülüğünü yerine getirememesinin kanıtlanması zorunludur. Örneğin, ebeveynlerden birinin vefatı bu koşullardan biridir.
“Dava açmadan önce çocuğun gereksinimleri ve büyükanne/büyükbabaların mali durumunun analiz edilmesi, nafaka miktarının yetersiz olma riskini azaltır.”
Kaynak : GazetaPrawna