Pokrowsk Muharebesi aylardır medyanın ve karar vericilerin ilgisini çekti. Şehir bir siyasi meseleye dönüşmüştü. Ancak, buraya gönderilen askeri takviye birlikler diğer cephelerde yetersiz kaldı. Savaşın doğasını gösteren bu durumu şimdi görüyoruz.
Pokrowsk’ın Stratejik Önemi ve Hulaypole’deki Çöküş
Pokrowsk, Ukraynalıların tüm bölgedeki savunma hattının askeri bir kale olarak büyük değere sahipti. Hem Rus hem de Ukrayna komutanlığı, bu kent için yoğun mücadele verdi ve bu bölgede aylardır en şiddetli çatışmalar yaşandı. Ukrayna’nın sınırlı kaynakları nedeniyle şehrin kararlı savunması başka yerlerde eksikliklere yol açtı. Bu durum, Pokrowsk’tan yaklaşık 100 kilometre güneybatıdaki Zaporoje yönündeki cephenin Hulaypole bölgesinde kendini gösterdi. Burada, bazı Ukraynalılar tarafından “çöküş” ve “felaket” olarak tanımlanan bir durum yaşandı.
Hulaypole, savaşın ilk aşamasından beri yaklaşık 10 kilometre güneyinde sabit bir cephe hattına sahipti. Ruslar ve Ukraynalılar, cephe boyunca savunma hatları inşa etmişlerdi ancak 2023’teki başarısız Ukrayna karşı saldırısı sırasında bile bölge nispeten pasif kaldı. Şimdi Ruslar, doğudan – Donieck yönünden ve mevcut çok yıllık cephe hattı ile savunma kuşağı boyunca ilerliyorlar. Bu, 2024 sonlarında Vuhledar bölgesinde ve 2025 başlarında Velika Novosilka bölgesinde Ukrayna savunmasını etkili bir şekilde bozdukları sonucudur. Ruslar, bu şehirden kuzeye ve batıya yayılarak şimdi 20-30 kilometre ilerlemiş durumda. Yaklaşık bir yıllık harekât için bu hız kesinlikle etkileyici olmasa da, bu savaşın gerçeklerinde önemli bir etki yaratıyor.
Jancur Nehri’nde 125. Tugay’ın Dramı
Son haftalarda Hulaypole’ye doğu yönü sorun haline geldi. Bölgede büyük şehirler, nehirler, göller, bataklıklar veya tepeler gibi doğal engeller bulunmuyor. Daha çok küçük köyler ve drone koruması olarak hizmet eden toprak koruma fideliği olarak ekilmiş çalılıklar içeren düz tarlalar hakim. Böyle bir arazi, düşman gücünden daha az olan bir güç için savunma için genel olarak uygun değildir. Eylül sonunda, cepheyi takip edenler, Ukraynalıların Rusları Jancur Nehri vadisinde – Hulaypole’nin yaklaşık 20 kilometre doğusunda – bir süreliğine durdurmaya çalışacağını varsayıyordu. Bu en uygun konuydu ve uydu görüntülerinde bazı Ukrayna savunma hazırlıkları görülebiliyordu.
Ancak klasik bir sorun ortaya çıktı. Savunma hatları ve planlar bir şey, bunları işgal etmek için mevcut birlikler ise başka bir şey. Özellikle 100 kilometre uzaktaki Pokrowsk’ta yoğun çatışmaların devam ettiği bir dönemde. Bu savaşa sadece Ukrayna değil, dünyanın her yerinden gözlemciler de dikkatle bakıyor. Oraya, Rus baskısıyla tetiklenen krizleri sona erdirmek için yardımcı kuvvetler gönderiliyordu. Jancur nehri bölgesindeki güçlendirme çalışmaları için ise artıklar – adeta “ağır” olarak adlandırılan 125. Tugay – kullanıldı. Thorkill adlı X platformu kullanıcısı, cephe durumu konusunda uzmanlaşmış olan, bu tugayın kaderini ve felaketini detaylı olarak anlattı. Aşağıdaki olay açıklaması, alıntılanan Ukrayna basını makaleleri ve bu kullanıcının bulgularına dayanmaktadır.
125. Tugay, Eylül’ün ilk yarısında Lwów bölgesinden Jancur nehri üzerine, Połtawka ve Uspenivka köylerinin civarına hareket etmesi emrini aldı. Birlik, o dönemde bir ay kadar bir süre gerilerde, resmi olarak yeniden yapılanma sürecindeydi. Lwów bölgesinde kurulmuş bir bölgesel savunma tugayından, tank ve zırhlı personel taşıyıcıları önemli ölçüde bulunduran bir “ağır” tugaya dönüşmesi gerekiyordu. Ancak Zaporoje’ye gönderilene kadar tugayın dönüşümü veya güçlendirilmesi fiilen gerçekleşmedi. Temel soru şudur: tugayın ağır ekipmanı nereden edinecekti? Cepheye aslında zayıf bir bölgesel savunma birliği gitti. Hatta tüm tugay değil, tam olarak 200 ve 350 kişilik iki tabur eksik kadroyla gönderildi ve daha sonra bölgede bulunan diğer iki oluşuma teslim edilmek üzere bölündü. Bu, Ukrayna komutasının sıkça uyguladığı ve alt düzey subaylar ile yorumcular tarafından eleştirilen, ön cephedeki alt birimlerin iyi iş birliği yapmasını engelleyen yaygın bir uygulamadır.
Lwów bölgesel savunma kuvvetleri, Jancur nehri üzerindeki savaşa neredeyse yürüyerek girdiler, yere geldikten sonraki 1-2 gün içinde. Durumla tanışmak ve savunmayı doğru şekilde hazırlamak için neredeyse zaman yoktu. Ayrıca, bir tabur için hazırlanan savunma hatları kötü inşa edilmişti. Ruslar bunu kullandı ve 19 Eylül’de hemen kanatlardan kırarak ana savunma hattının arkasına girdiler, obüs ve drone operatörlerinin pozisyonlarını dağıttılar. Bu, taburun kritik desteğini ortadan kaldırdı. Bilgilere göre, tabur neredeyse dağıldı, pozisyonlardan kaçtı ve ağır kayıplar verdi. Asker ailelerinin hesaplamasına göre birkaç gün içinde 41 ölü ve kayıp (bu durum genellikle ölü anlamına gelir) ile en az benzer sayıda yaralı vardı. Bir haftadan az sürede cepheye geldikleri tabur bozguna uğradı ve etkili bir şekilde savaşamaz hale geldi. İkinci tabur üç hafta dayandı ve pozisyonları savundu, ancak kuzeyindeki Rus ilerlemesi karşısında sonunda geri çekilmeye ve ilk hattan ayrılmaya izin verildi. 49 kayıp verdi.
Sonuçlar ve Ukrayna Ordusu’nun Zorlukları
Yukarıda anlatılan çatışma sonucunda, Ruslar hızla Jancur nehri bölgesindeki Ukrayna savunmasını kırdı. Ekim ortasına kadar nehrin batı kıyısını işgal ettikleri, Poltavka’yı aldıkları kesinleşti. Savunmadaki bu gedik, Ukrayna’yı birkaç hafta içinde Jancur’dan daha kuzeyde bulunan Uspenivki’yi terk etmeye zorladı. Şu an Ruslar, Jancur nehrinin 6-10 kilometre batısında, Hulaypole’ye yaklaşıyor ve Pokrowsk’tan (Pokrowsk’tan farklı bir şehir) kuzeyden kasabaya giden önemli bir yolu kesiyor. Bu bölgedeki hızlı ilerlemeleri (altı haftalık bir savaşta), savunmayı nehre kadar kırmayı ve Ukrayna medyasında bir dizi alarmist raporun ortaya çıkmasını sağladı. “Felaket” ve “çöküş” kelimeleri kullanıldı. Şu anda Hulaypole bölgesine durumunu stabilize etmek için yeni yardımcı kuvvetler gönderildi. Ancak sorun, kötü hazırlanmış ve zayıf bir birliğin burayı işgal etmesi ve komuta ile koordinasyon konusunda tartışmalı kararlar alması nedeniyle bölgedeki en iyi savunma pozisyonlarının zaten kaybedilmiş olmasıdır. Bu yenilginin sonuçlarını gidermek, insan ve ekipman açısından pahalıya mal olacaktır.
Bu olay, genel durumun bir semptomudur. Ukrayna ordusu ciddi bir insan gücü eksikliği (ve daha az ölçüde ekipman) çekiyor. Ruslar neredeyse her yerde onlarda önemli bir üstünlüğe sahip. Bu durumun yanı sıra komuta ve koordinatondaki hatalar eklenince, sonuçlar şu andaki gibidir. Savaşın ilk aşırı kurulmuş görüşü – Ukraynalıların esnek ve iyi komutası, Rusların ise beceriksiz ve katı komutasının tam tersi – artık sadece bir anı. Ukrayna ordusu, savaşla genişlemeyle birlikte büyük ölçüde “Sovyetleşti” ve iyi komuta edilen, uyumlu birimler içerse de, bununla sorunları olan daha çok birim var. Yaygın şikayetler, ana komutanlığın tabur düzeyinde (bir tugura bağlı alt birim yüzlerce kişiden oluşur) “mikro yönetim” uygulaması, cephedeki bu birimleri karıştırıp ve stratejik seviyede kaynak yönetimi açısından gerekli olabilecek, ancak savaşta koordinasyon sorunlarını derinleştiren geçici gruplar oluşturmasıdır.
Sürekli Rus baskısı (kabul edilebilir kayıp seviyeleri için Ruslar ama yüksek maliyetle) ve kendi kaynaklarının kısıtlılığı nedeniyle, Ukrayana komutanlığı sürekli yangın söndürme kipinde çalışmak zorunda. Pokrowsk savunması çöküyor? Onu stabilize etmek ama Rusları durdurmamak için yardımcı kuvvetler gönderiyoruz. Ruslar Kupiansk’a giriyor? Harekâtta: yardımcı kuvvetler, karşı saldırılar, durumu stabilize etme. Geride, Hulaypole yönünde step üzerinde Rusların yavaş ilerlemesi? Onu güçlendirmek için feda edilebilecek ikincil zayıf bir bölgesel savunma birliği gönderiyoruz. Yeterli olmadı, yenilgi. Daha değerli destek gerekiyor. Öte yandan 150 kilometre uzaktaki Ruslar artık Siewiersk’e girmiş ve Konstantynówka’nın banliyölerine daha da derinlemesine ilerliyor. Orada da bir şeyler yapmak gerekecek. Yangın söndürme sürekli, ve bu durum, Rusların baskı uyguladığı tüm yönleri kapsamıyor.
Bu, Ukrayna savunmasının ani bir çöküşünün yakın olduğu anlamına gelmez. Rus ordusu, kayıplar ve yeni cephe gerçekliklerine uyum sağlama sonucu, uzmanların değerlendirmesine göre, Jancur nehri üzerindeki gibi durumlardan yararlanma yeteneğini kaybetti. Yerel bir başarının sonucu, Ukrayna savunmasına ağır ekipman kolonlarının sokulması – bunlar bir günde birkaç kilometre kat ederek Ukrayna için bir felaket yaratması – değildi. Sonuç, ayda 6-10 kilometre ilerlemek oldu. İşte böyle ilerliyor. Ukrayna komutanlığı açıkça zaman kazanmak oynuyor, Rus ekonomisinin sorunlarını hesaplayarak. Ve Ruslar da sistematik kan akıtarak Ukrayna’nın gücünü ve iradesini tüketeceğini hesaplıyor.