Polonya Cumhurbaşkanlığı, Polonya Savunma Yatırım Fonu yasa tasarısı üzerinde çalışılırken yapılan analizlerin ve bu analizleri hazırlayanların kimliklerinin kamuoyuyla paylaşılmasını reddetti. Bir okuyucunun bilgi edinme hakkı kapsamında yaptığı başvuruya verilen yanıtta, söz konusu analizlerin Cumhurbaşkanlığı’nın iç dokümanı olduğu ve bu nedenle kamuya açık olmadığı belirtildi. Karar, kamuoyuna bilgi erişimi konusunda tartışmaları yeniden alevlendirdi.
Yasa Taslağına İlişkin Gizli Uzman Görüşleri
Polonya Cumhurbaşkanlığı, Polonya Savunma Yatırım Fonu yasa tasarısı kapsamında hazırlanan analizlerin içeriğini ve bu analizleri hazırlayan uzmanların kimliklerini kamuoyuyla paylaşmayı reddetti. Cumhurbaşkanlığı, yapılan bir bilgi edinme başvurusu üzerine, analizlerin yasa tasarısının çözümleri üzerine bir tartışma zemini oluşturduğunu kabul etmekle birlikte, bu belgelerin iç doküman niteliğinde olduğunu ve bu nedenle kamuya açıklanamayacağını belirtti.
Kamuoyu Bilgilendirme Hakkı ve İç Doküman Sınırlaması
Bilgi edinme hakkı kapsamında yapılan başvuruda, söz konusu analizlerin ve hazırlayanların kimliklerinin açıklanması talep edilmişti. Ancak Cumhurbaşkanlığı, idari mahkemelerin yerleşik içtihatına atıfta bulunarak, bu tür iç dokümanların kamuya açıklanmasının yasal olarak mümkün olmadığını savundu. Cumhurbaşkanlığı’nın cevabında, 13 Mart 2026 tarihli ve III OSK 1581/25 sayılı Yüksek İdari Mahkemesi kararına atıfta bulunuldu.
Mahkeme Kararları ve İçtihat Farklılıkları
Yüksek İdari Mahkemesi, kamuoyu bilgilendirme hakkının, kamuyla ilgili bilgilere erişim hakkı sağladığını ancak, başvuru sahibinin elindeki her türlü bilgiye erişim hakkı tanımadığını vurguladı. Mahkeme, anayasanın 61. maddesinin 1. fıkrasında belirtilen kamuoyu bilgilendirme yükümlülüğünün, tüm faaliyetlerin kamuoyu bilgilendirmesini gerektirmediğini belirtti. Bu durum, kurumun sadece kendi ihtiyaçlarına yönelik belgelerin kamuya açıklanmaması gerektiği anlamına geliyor.
Sivil Toplum Kuruluşlarından Eleştiri
Sivil Toplum Ağı Watchdog Polska Başkanı Szymon Osowski, Cumhurbaşkanlığı’nın idari mahkeme içtihatlarına seçici bir şekilde yaklaştığını belirtti. Osowski, kamuoyu bilgilendirme hakkı konusunda her zaman, kurumun lehine olacak bir karar bulunduğunu ve bu kararların bilgi paylaşımını engellemek için bir bahane olarak kullanıldığını ifade etti.
Daha Önceki Benzer Uygulamalar
Osowski, bu durumun 2011 yılında dönemin Cumhurbaşkanı Bronisław Komorowski için hazırlanan uzman görüşlerinin açıklanmamasıyla benzerlik gösterdiğini hatırlattı. O dönemde de Cumhurbaşkanlığı, emeklilik fonlarına ilişkin yasa tasarısı hakkında verilen kararlar öncesinde hazırlanan analizleri kamuoyuyla paylaşmayı reddetmişti. Bu durum, Yüksek İdari Mahkemesi’ne kadar gitmiş ve mahkeme, Cumhurbaşkanlığı’nın itirazını reddetmişti.
İç Doküman Kavramının Belirsizliği
Osowski, Yüksek İdari Mahkemesi’nin, kamuya açıklanması zorunlu olmayan yasama süreciyle ilgili ve olmayan uzman görüşlerini ayırdığını belirtti. Ancak, Polonya idari mahkemelerinin “iç doküman” kavramını tanımlamasının, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde Polonya’nın Julia Przyłębska’nın toplantı takvimine erişim davasını kaybetmesine yol açtığını vurguladı.
Uluslararası Standartlar ve Anayasal Haklar
Osowski, uluslararası standartlara göre, karar alma süreci devam ederken belgelerin kamuya açıklanmasının zorunlu olmadığını, ancak kararın kesinleşmesinden sonra bu belgelerin şeffaf olması gerektiğini belirtti. Polonya’daki uygulamanın ise, bir belgenin “iç doküman” olarak sınıflandırılması durumunda, kamuya açıklanmasının tamamen engellendiğini gösterdiğini ifade etti. Bu durumun, anayasanın 61. maddesinde yer alan kamuoyu bilgilendirme hakkıyla çelişebileceğini savundu.
Yasa Sürecinde Şeffaflık Talebi
Osowski, anayasanın, belgeleri iç veya dış olarak ayırmadığını vurgulayarak, yasama süreciyle ilgili tüm belgelerin hem bilgi edinme hakkı kapsamında talep üzerine sunulması hem de ilgili kurumun web sitesinde yayınlanması gerektiğini belirtti. Bu uygulamanın, parlamento süreçlerinde zaten geçerli olduğunu ve hem senato hem de parlamento tarafından hazırlanan uzman görüşlerine erişilebildiğini kaydetti.
Danışmanların Kimliklerinin Açıklanmaması
Cumhurbaşkanlığı’nın, Güvenlik Fonu’nu (SAFE) uygulamaya yönelik yasa tasarısı hakkında görüş bildiren kişilerin kimliklerini açıklamaması da eleştirilere neden oldu. Benzer bir durum, Bronisław Komorowski döneminde de yaşanmış ve mahkemeler, bu tür verilerin kamuoyu bilgilendirme hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine karar vermişti.
Mahkemede Kazanma İhtimali
Watchdog Polska Başkanı Osowski, Cumhurbaşkanlığı’nın kendisine SAFE projesiyle ilgili uzman görüşlerini vermeyi ve yazarını belirtmeyi reddettiği kişiye, mahkemede büyük olasılıkla kazanacağını tahmin ettiğini belirtti.
Kaynak : GazetaPrawna