Ben çıkmak için hazırım. Burada kalmak için artık bir sebep yok – Donald Trump, tarih boyunca en sıcak NATO zirvelerinden birinde söyleyecekti. Eski Genel Sekreter Jens Stoltenberg, hatıralarında bu toplantının NATO’nun çökmesine yol açabilecek bir duruma dönüştüğü kısıtlarını anlattı.
2016 Seçimi ve NATO’da Belirsizlik
2016 yılında Donald Trump ABD başkanlığına seçildiğinde NATO’nun merkezinde belirsizlik hakim oldu. Jens Stoltenberg, NATO’nun o zamanki genel sekreteri, seçimin şaşırtıcı olduğunu belirtti. Trump kampanyası sırasında NATO’yu “eski” olarak nitelendirdi ve “Amerika artık Avrupa’yı savunmak için harcama yapmayacak” iddialarında bulundu.
Trump’ın ilk telefon görüşmesinde “büyük bir NATO taraftarı” olduğunu söyledi ve iki tarafın da savunma harcamalarını artırma konusunda hemfikir olduklarını öne sürdü. Bu, Stoltenberg’e kısa bir rahatlama getirdi, ancak gerçekte bu beklenen bir taahhüt değildi.
İlk Toplantı ve İlk Patlamalar
2017 Nisan’da Stoltenberg Beyaz Saray’da Trump ile ilk görüşmeye çıktı. Trump toplantıyı hızlıca yönetti, Kuzey Koreyle ilgili NATO’nun kaynaklarını artırma sözü verdi. O sırada Avrupa ülkelerinin savunma harcamasının neden 2% GSYİH’ye ulaşmadığını sorguladı ve İslanda’nın NATO’da olmamasını eleştirdi.
Stoltenberg, Trump’la bu görüşmede NATO’yu “paylaşım, değerlerle bir bütün olmak yerine bir sınıf denklemi” gibi göründüğünü fark etti. (Stoltenberg’in kitabı “On My Watch”da The Guardian’da yayımlanan bölümleri hatırlatır.)
2017 Brüksel Toplantısı ve “MUST PAY” Çığlığı
Mayıs 2017’de Trump, Brüksel’deki yeni NATO merkezinin açılışında eleştirel bir konuşma yaptı. 11 Eylül anıtına atıfta bulunarak birliği değil, “haksız” finansal uygulamaları suçladı. Stoltenberg, Trump’ın konuşmasını kesti ve “MUST PAY”, “NOT FAIR” alıntılarıyla yeniden düzenledi.
Bu olay, liderlere ABD’nin NATO’da kalma isteğinin düşük olduğuna dair sinyaller verdi. Trump “Eğer düşerse yalnız kalırız” gibi sözlerle durumu birazcık hafifletti, ama gerçekte başladı bir krizin habercisi oldu.
2018 Temmuz Brüksel Zirvesi ve Ağır Dönüm Noktası
2018 Temmuz Brüksel’deki NATO zirvesi, heyecanlı bir dönemeç oldu. Trump, telefonla “Eğer Avrupa harcamayı artırmazsa ABD kalmayabilir” dedi, Almanya’yı “1% GSYİH” göstererek saldırıya geçti. Konuşma sırasında “Çıkıyorum” diyerek toplantıyı terk etti. Sessizlik çökten bir anı izledi, ancak Angela Merkel, Emmanuel Macron ve Mark Rutte hızlı bir dayanışma gösterdi.
Rutte, “Altyapıyı güçlendirmen sayesinde 33 milyar dolar” diyerek Trump’ı ikna etti. Trump’ın Stoltenberg’e verdiği not “katıldığımızda kabul edebiliriz” dendi. Stoltenberg, “Bu konferansta istediğim şeyi söyledim” diyerek potansiyel krizin atlatıldığını belirtti.
Son Görüşme ve NATO’nun Finansal Devri
Birkaç hafta sonra Stoltenberg New York’taki bir ziyaret sırasında Trump’ın tek sorduğu soru: “Paralar hala akıyor mu?” – “Evet, paralar akıyor” diye cevap verdi. Trump’ın NATO’ya bakışı, savunma işlevinden ziyade bir iş fikriydi.
Kaynak: “The Guardian”
