Hormuz Boğazı’ndaki deniz trafiği neredeyse sıfır seviyesine düştü. Eğer bu durum hızla düzeltilmezse, küresel ekonomide çok kötü sonuçlar doğabilir. Boğazdan geçen dünya petrol ve LNG tedariklerinin %20’si kesintiye uğradı, üreticiler ise ya depolamak ya da üretimi durmak zorunda kaldı. Gıda ve lojistik sektörleri de bu kapanmadan etkilendi.
Rakamlarla Petrol ve LNG Etkisi
Hormuz Boğazı’ndaki trafik neredeyse durdu. Bu durumun hızla düzeltilmemesi halinde, işlerin çok kötüye gidebileceği belirtiliyor. Normalde dünyanın petrol ve LNG tedarikinin %20’si bu boğazdan akarken, artık akış durdu. Üreticilerin mal gönderelememesi nedeniyle ya depolama zorunluluğu doğdu ya da üretim durduruldu. Dokuz gün içinde dünya petrol tedarikinin %20’si, üretimin ise %12’si ortadan kalktı. Ayrıca, KatarEnerji’nin depolama imkânı bulamadığı için dünya LNG üretiminin %20’si de durdu. Tüm bunlar, trafik yeniden başlasa bile tedarikin tam kapasiteye dönmesinin haftalarca (Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Suudi Arabistan petrolü) veya aylarca (Katar LNG’si, Irak petrolü) süreceği anlamına geliyor. Petrol fiyatları tarihinin en büyük tek günlük artışını yaşadı. Analistlere göre, boğaz trafiği düzelmezse varil başı 150 dolarlık bir fiyat bile ihtimaller arasında.
Gıda ve Lojistikte Sarsıntı
Dünya gıda üretimi bir zaman bombası gibi. Basra Körfezi ülkeleri dünyanın önde gelen azotlu gübre ihracatçıları ve Mart-Nisan, Kuzey Yarımküre’de gübre talebinin zirve olduğu aylar. Piyasada çifte şok yaşanıyor: Körfez gübreleri kaybolurken, diğer bölgelerdeki gübreler hem daha büyük talep hem de doğalgaz fiyatları nedeniyle pahalandı. Bunun yanı sıra gıda fiyatlarına enerji ve ambalaj maliyetlerindeki artış da etki edecek; çünkü Körfez ülkeleri gıda ürünleri pakalamada kullanılan malzemelerin önemli üreticileri. Ayrıca Basra Körfezi sadece üretim merkez değil, aynı zamanda bir lojistik üssü. Dubai’deki Jebel Ali Limanı dünyanın dokuzuncu en büyük konteyner limanı. Körfez’deki bir kapasite eksikliği, küresel deniz taşımacılığı gibi karmaşık bir sistemde anında etki yaratıyor. Örneğin, Jebel Ali’ye sıkışan konteynerler Şanghay’dan Rotterdam’a yük taşınamamasına neden olurken, tedarik zincirinin uyarılması deniz taşımacılığı maliyetlerini zaten enerji fiyatları arttığı için daha da yükseltecek.
Boğaz Nasıl ‘Kapatılıyor’?
Washington’dan gelen tüm sinyaller, Trump yönetiminin boğaz kapanmasına hazırlıksız yakalandığını gösteriyor. Bu şaşırtıcı çünkü önceki Amerikan yönetimleri, İran’ın boğazı kapatma riskini askeri yükselme karşıtı temel bir faktör olarak görüyordu. Trump ekibi ise şimdiye kadar sürekli olarak çözüm üretmeye çalışıyor. Trump, bir hükümet kurumunun tankerlere askeri saldırı risklerini karşılayan avantajlı şartlarda sigorta poliçesi sunacağını açıkladı. Bunun nedeni, özel sigortacıların ya poliçe ücretlerini katlaması ya da çoğu durumda poliçeleri iptal etmesi. Aslında bu noktada durmak önemli: İran *kapatmıyor* boğazı; fiilen boğazı sigortacılar ve gemi sahipleri kapatıyor. Beyaz Saray, sigortacıların “abarttığını” savunurken, devlet poliçelerinin riskinin düşük olacağını çünkü ABD ordusunun boğazda düzeni sağlayacağını iddia ediyor. ABD’nin İran filosunu sıfıra indireceğini (ne kadar önemliyse) ve balistik tehdidi nötralize edeceğini öne sürdü. Ancak bu doğru değil.
Hormuz Boğazı’nda Gelecek Tehlike
ABD, İran saldırılarının sıklığını azaltabilir ama ortadan kaldıramaz. İran, çok zayıf bile olsa Hormuz Boğazı trafiğini felç edebilir. Çünkü “boğazın korunması”, ABD’nin tüm Basra Körfezi havzasını korumasını gerektirir; çünkü gemiler sadece boğazda değil, limanlarda da batma riskiyle karşı karşıya. Bu hipotetik bir senaryo değil. İran, Kuveyt’in su sınırlarının hemen ötesindeki bir tankere uzaktan kumandalı bir botla saldırdı. Basra Körfezi’ndeki İran kıyı şeridi 1400 kilometre (Oman Körfezi dahil 2300 kilometre). Bu bölgedeki deniz trafiğini İran’dan gelebilecek saldırılara karşı tamamen korumak mümkün değil. Deniz transitini felç etmek için çok az gerekiyor. Anlatım için: Kızıldeniz’de Husiler iki yıl içinde kaç saldırı düzenledi ve ticari gemi trafiğini sabote etti? 180. Saldırı öncesi ayda 2200-2500 gemi Süveyş Kanalı’ndan geçerken, ayda ortalama 7 saldırı trafiği yarıdan fazla düşürdü. ABD ve AB ülkelerinin askeri müdahalesine rağmen, Gazze’deki ateşkes kadar Husiler saldırıları durana kadar güvenli seyrat sağlanamadı. Husiler çekildikten sonra bile trafik saldırılar öncesi seviyenin çok altında kaldı. Husiler, askeri anlamda İran’dan çok daha zayıf ve tamamen ona bağımlı bir grup. İran’ın olanakları onlarla karşılaştırılamaz. Basra Körfezi’nde güvenli seyrati yeniden sağlamanın tek yolu Tahran ile anlaşmaktır. Her diğer senaryo küresel ekonomik krize bir otoyoldur. Ancak gümreklerle ilgili sürekli bir dizi gösterdiği gibi, Trump ve ekibi küresel ekonomiyi sürekli olarak ateşleme konusunda hiç tereddüt etmiyor. Bu en çok endişe verici olan durum.
Kaynak : Gazeta
