Filterwatch’un İran kaynaklı ifşalarına göre, internet erişimi iki kategorili sisteme geçiyor; güvenlik belgesi olmayanlar küresel ağa erişemeyecek.
Filterwatch’un İran’daki kaynaklara dayanarak açıkladığı bilgiye göre, devlet medyası ve rejim sözcüleri, uluslararası internet erişiminin devlet özel bir “hak” haline getirilme sürecinin kalıcı olduğunu belirtiyor. 2026 sonrasında sınırsız küresel ağ erişiminin yeniden sağlanmayacağı uyarısı yapılıyor.
Yeni sistemin temel unsuru, kullanıcıların iki kategoriye ayrılması olacak. Güvenlik belgesi sahibi olanlar veya detaylı devlet kontrollerinden geçerek filtrenmiş küresel internete erişim sağlayacak. Diğer İranlılar ise sadece “temel internet” adı verilen, dünyanın geri kalanından ayrılmış ulusal ağdan yararlanabilecek.
Protestolar Sonrası İnternet Kısıtlaması: Tarihdeki En Ciddi Kesintilerden Biri
Uluslararası internetin kalıcı olarak kısıtlanması, 12 gün süren artan rejim karşıtı protestolardan sonra 8 Ocak’ta başladı. Bu protestolar sırasında en az 20 kişi öldü ve gösteriler ağır baskı altında yavaş yavaş sona erdi. Ülkeden sadece parçalı bilgiler ulaşmaya başladı; bu durum – uzmanlara göre – bu kısıtlamanın internet erişim tarihinin en ciddi kesintilerinden biri olduğunu, hatta 2011 yılında Mısır’daki ağın kapatılmasından daha uzun sürdüğünü gösteriyor.
Hükümet sözcüsü, uluslararası internetin en az Farsça Yeni Yıl olan 20 Mart’a kadar kapalı olacağını İran medyasına bildirdi. Pratikte kapatma çok daha uzun sürdü.
Yetkililer Kısıtlı Bağlantıdan Memnun
Uzmanlara göre mevcut durum İran yetkilileri için bir sorun değil, benimsenen stratejinin etkinliğinin bir kanıtı. – Görünüşe göre yetkililer mevcut internet bağlantı seviyesinden memnun ve bu tür bir kapatmanın durumu kontrol etmelerine yardımcı olduğunu düşünüyor – dedi Rashidi.
İran’ın mevcut kapanışı, ağdaki bilgi akışına tam kontrol sağlamak amacıyla 16 yıllık çabaların zirvesidir. Bu sistemin temel taşlarından biri, küresel ağa sadece seçilmiş kullanıcılara erişim sağlayan ve geri kalanları engelleyen gelişmiş internet trafiği filtreleme mekanizmasıdır. Bu uygulama, “beyaz liste” olarak adlandırılmaktadır.
Cezalandırma Hizmetinde Çin Teknolojisi ve Middlebox’lar
Project Ainita ve Outline Foundation araştırmacıları, beyaz liste sisteminin Çin’den ihraç edilen teknolojiyle başlatılmış olabileceğini belirtiyor. Dijital haklar araştırmacılarına karşı İran’ın baskıları nedeniyle anonimliklerini koruduklarını da ekliyorlar.
Burada “middlebox” olarak adlandırılan cihazlar önemli bir rol oynuyor – bu, ağ kablolarına doğrudan kurulan, internet trafiğini izlemeyi ve manipüle etmeyi sağlayan yüksek performanslı cihazlar. Mevcut piyasadaki sistemler, devletlerin ülke çapında trafik denetimi yapmasına izin verecek şekilde genişletilebilir: siteleri ve protokolleri engellemekten, VPN araçlarını kısıtlamaya ve tekil kullanıcıları takip etmeye kadar.
Ulusal İnternet: Tam Kontrol Altında Kapalı Ekosistem
Stratejinin ikinci ayağı, sadece ülke içinde erişilebilen İran ulusal internetidir. Bu, kullanıcılara rejim tarafından oluşturulan sınırlı sayıda site ve uygulamayı kullanma imkanı tanır: yerel mesajlaşma uygulamaları, arama motorları, navigasyon uygulamaları ve Netflix benzeri bir video akış hizmeti. Bu sistem sürekli olarak izlenir ve küresel ağdan neredeyse tamamen kesilmiştir.
İran, Mahmud Ahmedinejad’ın yeniden seçilmesiyle ilgili kitlesel protestoların ardından 2009 yılında ulusal internet üzerinde çalışmalara başladı. O dönemde yetkililer ilk kez interneti kısaca kapattı ve ağın tamamen kesilmesinin büyük maliyetler yarattığını hızla anladı.
Siber Uzay Yüksek Konseyi’nden Tam İzolasyona
2012 yılına kadar hükümet Siber Uzay Yüksek Konseyi’ni kurdu ve ulusal internetin bölünmesini sistemli bir şekilde planlamaya başladı. Sonraki yıllarda yetkililer seçici kısıtlamalar prosedürlerini geliştirdi – protestolar sırasında Facebook, Twitter veya Google gibi servisler engellenirken, ekonomi için önemli olan hizmetler aktif bırakıldı.
Sonraki 10 yıl boyunca, internet şirketlerini, bankaları ve hizmet sağlayıcıları veri merkezi ve ofislerini İran topraklarına taşımaya ikna etmek için “kırbaç ve havuç” yöntemi uygulandı. Boyun eğenler vergi indirimleri aldı; geri kalanlar ise ülkede faaliyet yürütme olasılığını kaybetti.
2015 yılında, bitcoinlerle satın alınan sunucu alanını kullanarak bir grup araştırmacı İran IP adresi alanını taramaya başladı. Keşif nettir: İran, dış dünyadan tamamen izole, kurumsal iç ağlardaki gibi aynı protokollere dayalı bir ulusal ağ inşa ediyordu.
Ekonomiye Etkiler ve Sistemin Kalıcılığına Dair Soru
Bugün ulusal internet kesintisiz çalışıyor ve çoğu İranlı için ağa erişimin tek şeklidir. Muhtemelen daha geliştirilecek, ancak ülke dışı kullanıcılar için kapalı ve küresel internetle bağlantısı olmayacak.
Eski ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisi, İran’ın son günlerde internet kontrolü yeteneklerini, birçok diğer otoriter rejiminin ötesine taşıdığını değerlendirdi. Aynı zamanda, bu tür dijital izolasyonun kalıcı olup olmayacağı sorusu hâlâ var.
Kaynak : GazetaPrawna
