ABD ile Rusya arasında nükleer silahların kontrolünü sağlayan New START anlaşması 5 Şubat’ta resmen sona eriyor. Anlaşmanın yürürlükten kalkmasıyla birlikte, yarım yüzyılı aşkın bir süredir ilk kez iki nükleer süper güç arasında hiçbir kısıtlama anlaşması kalmayacak. Rusya anlaşmanın yenilenmesi için görüşme önerse de, ABD yönetimi resmi bir yanıt vermekten kaçındı. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, durumun küresel barış için ciddi riskler taşıdığı uyarısında bulundu.
Anlaşmanın Bitişi ve Süreç
New START anlaşması 5 Şubat Perşembe günü sona erecek. Politico’nun elde ettiği bilgilere göre, Rusya hala Eylül ayında Washington’a anlaşmanın yenilenmesi için resmi bir öneride bulunmuştu. Ancak ABD yönetimi bu öneriye resmi bir yanıt vermeyi sürdürdü. Donald Trump, The New York Times ile yaptığı görüşmede anlaşmanın sona ermesine izin verme niyetinde olduğunu belirtti.
“Sona ererse erer. Daha iyi bir anlaşma yapacağız.”
Trump, bu tür yeni herhangi bir anlaşmanın parçası olarak, nükleer potansiyelini artıran Çin’in de dahil edilmesi gerektiğini vurguladı. New START’ın sona ermesi, Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri arasında nükleer silahların kontrolüne dair 50 yılı aşkın bir süredir yürürlükte olan hiçbir anlaşmanın kalmayacağı anlamına geliyor. İki ülke, dünyadaki tüm nükleer başlıkların %80’ini kontrol ediyor. Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov, “Bu yeni bir an, yeni bir gerçeklik – buna hazırız” dedi.
Moskova’da Endişe Artıyor
CNN’in dikkat çektiği gibi, Rus politikacıların son açıklamaları, Moskova’nın aslında bir anlaşma eksikliğinden endişe duyduğunu gösteriyor. Kanal, 2010 yılında Rusya Devlet Başkanı sıfatıyla New START’ı imzalayan Dmitri Medvedev’in sözlerine yer verdi.
“Bunun (anlaşmanın sona ermesi – editör notu) hemen bir felaket ve nükleer savaşın patlak vermesi anlamına geldiğini söylemek istemiyorum, ancak yine de herkesi endişelendirmeli.”
“İlk kez Amerika Birleşik Devletleri ve Rusya, dünyadaki en büyük nükleer arsenallere sahip iki ülke, bu arsenalleri sınırlayacak ve kontrol edecek temel bir belgeden yoksun kalacaklar. Bunun küresel ve stratejik güvenlik için çok zararlı olduğunu düşünüyoruz” ifadelerini kullanan Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, endişelerini dile getirdi. CNN’in vurguladığı gibi, Kremlin’in endişesi “bencilce ve stratejik” bir nitelik taşıyor ve ABD’nin potansiyel olarak sınırsız nükleer genişlemesine duyulan korkunun bir sonucu. Kanalın muhabiri Matthew Chance, “Ekonomisi ve savunma bütçesi Washington’ın bütçesinin çok küçük bir kısmını oluşturan Moskova’nın, (Amerikalılarla – editör notu) ayak uydurma şansı neredeyse yok – bu da zaten büyük olan güç ve nüfuz farkını daha da derinleştiriyor” diye yazdı.
BM Genel Sekreteri Uyarıyor
Bu arada BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Amerika Birleşik Devletleri ve Rusya’yı nükleer silahların kontrolüne dair yeni bir anlaşma imzalamaya çağırdı. Mevcut anlaşmanın “uluslararası barış ve güvenlik için ciddi bir anda” sona erdiğine dikkat çekti. The Guardian’da yer alan açıklamasında, “Onlarca yılda biriktirilen başarıların heba olması için daha kötü bir zaman olamazdı – nükleer silah kullanma riski on yıllardır en yüksek seviyede” dedi. Barack Obama da benzer bir tonla konuştu. Ona göre, bu anlaşmanın sona ermesi “dünyayı daha az güvenli hale getirecek yeni bir silahlanma yarışını tetikleyebilir.”
New START Anlaşması Nedir?
Rus-Amerikan nükleer silahların kontrolü anlaşması olarak bilinen ve New START adıyla anılan belge, 2010 yılında dönemin ABD ve Rusya devlet başkanları Barack Obama ve Dmitri Medvedev tarafından imzalandı. Belge, stratejik nükleer silahlarla ilgili sınırlamalar getirdi. Her iki tarafta da konuşlandırılmış başlık sayısını 1550 ile sınırladı; ayrıca karadan veya denizaltıdan fırlatılan füzeler ve bombardıman uçları 700’ü, fırlatıcılar ise 800’ü geçemez.
Anlaşma, her iki tarafın da uyumun sağlandığını doğrulamasına olanak tanıyan karşılıklı inceleme mekanizması da öngörüyordu. 2023 yılında Vladimir Putin, Rusya’nın bu mekanizmaya katılımını askıya aldı. Anlaşma sadece bir kez uzatılabilirdi ve bu, Joe Biden yönetimi döneminde 2021 yılında yapıldı, bu nedenle şu anda yeni bir anlaşma müzakere edilmesi gerekiyor.
Amerika Birleşik Devletleri Neden Razı Olmuyor?
Reuters’ın işaret ettiği gibi, nedenlerden biri, belgedeki kısıtlamalardan “kurtulma” ve Çin’in artan potansiyeline yanıt olarak kendi nükleer cephaneliğini genişletmeye başlama arzusu olabilir. İngiliz The Guardian gazetesi ise farklı bir teoriye sahip. “Bazı gözlemciler, New START anlaşmasının sona ermesinin ideolojiden ziyade Trump yönetiminin eylemlerinden kaynaklandığını savunuyor; burada profesyonel diplomatlar, karmaşık bir anlaşmayı müzakere edecek yeterli imkana sahip olmadıkları için kenara itiliyor” diye yazdı gazete. Donald Trump ise The New York Times ile yaptığı röportajda, Çin’i de kapsayan yeni bir anlaşma yapılmasının olası bir çözüm olabileceğini öne sürdü.
Kaynak : Gazeta
