Norveç’te et üreticileri birliği (KLF) ve en büyük üretici Nortura, 2027 sonuna kadar tüm brojler çiftliklerinde hızlı büyüyen tavuk ırklarından yavaş büyüyen ırklara geçiş yapacak. Karar, hayvan refahı endişeleri ve uluslararası organizasyonların baskısıyla alındı. Norveç yılda 70 milyon brojler üretirken, Polonya Avrupa’nın en büyük tavuk üreticisi olarak yılda 1.5 milyona yakın üretimle bu sürece direniyor.
Norveç’te Çarpıcı Karar: Hızlı Büyüyen Irkların Terk Edilmesi
Norveç’te hızlı büyüyen brojler tavuk ırklarından vazgeçme kararı, devreye giren yeni yasal düzenlemeler değil, sektörün kendi iradesiyle alındı. Kararı, Norveç Et Üreticileri Birliği (KLF) ve ülkenin en büyük tavuk üreticisi Nortura birlikte açıkladı. Değişikliklerin 2027 yılı sonuna kadar tamamlanması hedefleniyor. Bu durum, tavuk çiftliklerinden tamamen vazgeçildiği anlamına gelmiyor; aksine, hayvanların yaşam koşullarını iyileştirmek için yavaş büyüyen ırkların tercih edileceği belirtildi.
Sektör temsilcileri, kararın hayvan refahı konusuna ciddi yaklaşıldığını ve yaşam standartlarının yükseltilmesi amacıyla alındığını vurguluyor. Bu adım, Norveç merkezli Anima International gibi hayvan hakları örgütlerinin baskısıyla da ilişkili. Norveçli üreticiler ve perakendeciler, et tavuklarının refahının artırılması çağrısında bulunuldu.
“Frankenstein Tavuklar”: Sorunlu Irklar Gerçeği
Dünya genelinde tüketilen tavuk etinin büyük bir kısmı, Ross 308 ve Cobb 500 olarak bilinen iki hızlı büyüyen ırktan geliyor. Bu ırklar, en kısa sürede en fazla kütleyi elde etmek için genetik olarak tasarlanıyor. 1950’lerde 6-8 haftalık bir tavuk bir kilogramdan azken, günümüzde hızlı büyüyen ırkların 40 günde buğday büyüklüğündeki bir yumurtadan birkaç kilogram ağırlığındaki brojlere dönüşmesi mümkün.
Hayvan hakları savunucuları, bu ırkları “Frankenstein tavukları” olarak adlandırıyor. Zira aşırı hızlı büyüme, deformasyonlar, hareket etme zorlukları ve organ hastalıklarına yol açıyor. Avrupa Gıda Güvenliği Ajansı’nın (EFSA) 2023 raporu da bu endişeleri doğruluyor. Raporda, doğal olmayan hızlı kilo alımının bacak deformasyonları, kalp ve diğer organ hastalıkları ile şiddetli acıya neden olduğu belirtildi. Ajans, bu ırklardan uzaklaşılması ve yavaş büyüyen tavukların yetiştirilmesi tavsiyesinde bulundu; ancak bu yalnızca bir öneri.
AB’de Değişim Rüzgarları: Hollanda ve Almanya Örneği
Norveç’in attığı adım tek değil. Avrupa Birliği’nin ikinci büyük tavuk ihracatçısı olan Hollanda’da, tavuk yetiştiriciliğinin yarısını zaten yavaş büyüyen ırklar oluşturuyor. Almanya’da ise süpermarket zincirleri, 2030 yılına kadar hızlı büyüyen tavuk ırklarını portföylerinden çıkarma taahhüdünde bulundu. Bu değişim, Otwarte Klatki (Açık Kafesler) örgütü tarafından duyuruldu.
Avrupa’nın Tavuk Çiftliği: Polonya Gerçeği
Norveç’te yılda 70 milyon brojler üretilirken, Polonya tavuk sektöründe bir dev. Ülkemizde yılda 1.5 milyona yakın brojler üretiliyor ve kesiliyor; bu rakam Norveç’in 20 katından fazla. Paweł Rawicki, Polonya’da sektörün “öncelikle nicelik, geniş anlamda ise hayvan refahını içeren kalite” odaklı göründüğünü değerlendiriyor. Hızlı büyüyen ırkların tercih edilmesinin arkasındaki temel sebep ise ekonomik hesaplama: en kısa sürede en fazla et üretimi sağlıyor.
Polonya Avrupa’nın en büyük tavuk üreticisi konumunda ve sürekli yeni endüstriyel çiftlikler kuruluyor. Mahalle sakinlerinin, bölgelerinde yeni dev çiftliklere karşı gösterdiği protestolar genellikle sonuçsuz kalıyor. Otwarte Klatki’nin 2023’te Biostat tarafından yapılan bir araştırmaya dayanarak belirttiği üzere, Polonyalıların %70’i, hızlı büyüyen brojlerin daha yavaş büyüyen ırklarla değiştirilmesini destekliyor.
Tüketici Bilgi Eksikliği ve Etiket Sorunu
Yavaş büyüyen tavuk ırklarının tüketici tarafından tercih edilebilmesi için etiketleme eksikliği önemli bir sorun. Yumurtalarda kafesli, döşekli, serbest gezinimli ve ekolojik çiftlik işaretleri (üçlü, çiftli, tekli ve 0 yumurtalar) standartken, et tavuklarının ırkına dair benzer işaretler bulunmuyor. Et ürünü etiketlerinde tüketici doğrulayamayabileceği birçok ibare kullanılabiliyor. Otwarte Klatki başkanı, “Bağımsız sertifika sistemlerimiz eksik” diyor.
Rawicki, “Perakendeciler ve üreticilerle görüşerek bu durumu değiştirmeye çalışıyoruz. Norveç ve bazı diğer ülkelerdeki model iyi bir örnektir. Yeni bir ürün rafı oluşturulmak yerine, tüm ürünler için asgari standartlar yükseltildi” diye ekliyor.
Süpermarketlerde Değişim: “Üçlü” Yumurtaların Çıkışı
Sosyal baskı ve aktivist hareketlerin et sektöründeki pratiği değiştirebileceğine dair bir diğer örnek, kafesli tavuk yumurtalarından vazgeçilmesi. Stokrotka mağaza zinciri, yıl başından itibaren kendi mağazaları ve dağıtım merkezlerinde kafesli tavuklardan gelen yumurtaları satıştan çıkardı. 2026 sonuna kadar bu durumun kendi markalı makarna ve tatlıları da içermesi planlanıyor. Netto ise 2025 sonuna kadar kendi markalı tüm ürünlerden “üçlü” (kafesli) yumurtaları kaldıracak. Bu mağaza zinciri daha önce perakende satışlarda “üçlü” yumurtaların satışını da sonlandırmıştı.
Kaynak : Gazeta