12 Nisan’da Macaristan’da parlamento seçimi yapılacak. Uzmanlar, seçimlerin derin bir dengesizlik içinde gerçekleştiğini ve Başbakan Viktor Orbán’ın son yıllarda kurduğu sistemin, anket sonuçlarına bakılmaksızın iktidarı elinde tutma olasılığını önemli ölçüde artırdığını belirtiyor. Seçim sistemi, medya kontrolü, seçmen mobilizasyonu ve dış Macaristan’daki oylar gibi faktörler Fidesz’in avantaj sağlıyor.
Seçim Sistemi Reformu ve Bölge Sınırlandırmaları
2010 yılında iktidara geldikten sonra Viktor Orbán, seçim sisteminde kapsamlı bir reform gerçekleştirdi. Milletvekili sayısı azaltılırken, karma bir model benimsendi. Bu modele göre 106 milletvekili tek üyeli seçim bölgelerinde, 93 milletvekili ise parti listelerinden belirleniyor.
En çok tartışma yaratan konu ise seçim bölgelerinin sınırlarının belirlenmesi. Muhalefetin güçlü olduğu bölgelerde seçim bölgeleri daha fazla seçmeni kapsarken, Fidesz’in kalesi olarak görülen bölgelerde ise daha küçük tutuluyor. Bu durum, seçmenlerin oylarının eşit ağırlıkta olmamasına yol açıyor. Uluslararası kuruluşların analizlerine göre bu farklılıklar %22’ye kadar ulaşabiliyor ve seçim eşitliği standartlarını ihlal ediyor.
Medya Kontrolü ve Seçim Kampanyası
Seçim kampanyasının seyrini etkileyen önemli bir faktör, iktidar partisinin medya alanındaki hakimiyeti. 2010 yılından bu yana devlet reklam bütçesinin büyük bir kısmı, iktidara yakın medya kuruluşlarına yönlendiriliyor. İktidarı eleştiren medya kuruluşları ise finansman kaynaklarını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalıyor.
Sonuç olarak, medya pazarının önemli bir bölümü Viktor Orbán’a yakın kişi ve kuruluşların kontrolüne geçmiş durumda. Bu durum özellikle kırsal bölgelerde, bağımsız bilgiye erişimi kısıtlıyor. Avrupa Parlamentosu üyesi Tineke Strik, medya çoğulculuğunun eksikliğinin seçim sürecini doğrudan etkilediğini, birçok vatandaşın alternatif görüş ve bilgilere ulaşamadığını vurguluyor. Avrupa Parlamentosu raporları ise Macaristan’daki siyasi sistemin giderek daha fazla seçim otokrasisi olarak tanımlandığını gösteriyor.
Seçmen Mobilizasyonu ve Yurt Dışı Oyları
Tartışma yaratan bir diğer unsur ise, seçmenlerin ikamet ettikleri yer dışında oy kullanmalarına olanak tanıyan düzenlemeler. 2022 seçimleri öncesinde yürürlüğe giren bu düzenleme, seçmenlerin istedikleri herhangi bir seçim bölgesinde kayıt olmalarına imkan tanıyor.
Bazı analistler, bu durumun seçmenlerin sonuçların belirsiz olduğu bölgelere stratejik olarak kaydırılmasına yol açabileceğini belirtiyor. Profesör Kim Lane Scheppele, Fidesz’in seçmenlerle ilgili kapsamlı verilere sahip olduğunu ve bu verilerin mobilizasyonun hassas bir şekilde planlanmasını sağladığını vurguluyor. Seçim izleme kuruluşları, bu tür düzenlemelerin, adaylar arasındaki farkın az olduğu bölgelerde sonuçları önemli ölçüde etkileyebileceğine dikkat çekiyor.
Macaristan’daki seçim sürecinde, ülke dışında yaşayan Macarların oyları da önemli bir rol oynuyor. 2014 seçimleri öncesinde hükümet, komşu ülkelerdeki etnik Macarların vatandaşlık almasını kolaylaştırdı. Bu imkandan yüz binlerce kişi yararlandı ve yaklaşık 500 bin kişi seçimlere katılmak için kayıt yaptırdı. Eldeki verilere göre, bu grubun büyük çoğunluğu – yaklaşık %90’ı – Fidesz’i destekliyor. Bu seçmenler posta yoluyla oy kullanabiliyor, bu da seçimlere katılmalarını kolaylaştırıyor. Aynı zamanda, Batı Avrupa’da çalışan göçmenlerin ise oy kullanmak için diplomatik temsilciliklere gitmesi gerekiyor, bu da bu grupta katılımı azaltıyor.
Oy Satın Alımı ve Seçim Baskısı
En ciddi iddialar ise, seçmenlerin kararlarını etkilemek için maddi faydalar sunulmasıyla ilgili. Kamuoyunda “krumpliosztás” olarak bilinen, oy karşılığında gıda dağıtımı yapılması uygulaması yaygın olarak biliniyor. Önceki seçimlerde, seçim izleme kuruluşları seçmenlere yaklaşık 10 bin forint ve et gibi gıda ürünleri teklif edildiği yönünde raporlar yayınlamıştı. Benzer iddialar mevcut seçim kampanyası sırasında da ortaya atıldı.
Hükümet bu iddiaları sürekli olarak reddediyor ve herhangi bir usulsüzlüğün ilgili kurumlar tarafından bildirilip soruşturulabileceğini vurguluyor. Ancak eleştirmenler, küçük topluluklarda bu tür uygulamaların belgelenmesinin zor olduğunu belirtiyor.
Muhalefetin Zorlu Yolu ve 2026 Seçimleri
Muhalefet partilerinin artan desteğine rağmen, geçmiş deneyimler anket sonuçlarının her zaman seçim sonuçlarına yansımadığını gösteriyor. 2022 yılında birleşmiş muhalefet de bir dönüm noktası bekliyordu, ancak Fidesz yeniden anayasal çoğunluğu elde etti. Eski milletvekili Zsuzsanna Szelényi, bunun iktidarı kaybetme riskini en aza indiren uzun vadeli bir siyasi sistem inşa etme stratejisinden kaynaklandığını belirtiyor. Uzmanlar, Macaristan seçim modelinin, birbirini güçlendiren karmaşık bir yapıya benzediğini vurguluyor. Bu durum, toplumsal destek eşit olsa bile yapısal avantajın iktidar partisinin elinde kalması anlamına geliyor.
Kaynak : GazetaPrawna
