Polonya’da otizm tanısı almak giderek uzun kuyruklar ve yüksek maliyetlerle karşı karşıya. Kamu sisteminde ilk randevu için bekleme süresi bir yılı aşarken, bazı bölgelerde iki yıla yaklaşıyor. Bu durum, aileleri özel sağlık hizmetlerine yönlendiriyor ve tanı sürecinin toplam maliyeti birkaç bin zlotiye kadar çıkabiliyor. 2 Nisan Dünya Otizm Farkındalık Günü’nde, artan farkındalığa rağmen sistemin yetersizliği ve ailelerin yaşadığı zorluklar gündeme geliyor.
Otizm Tanısı Sürecindeki Zorluklar ve Artan Vaka Sayıları
Son yıllarda otizm konusundaki farkındalık arttı ve tanı konulan çocuk sayısı yükseldi. Günümüzde her 36 çocuktan birine otizm tanısı konuluyor. Ancak bu artışa paralel olarak sistemin kapasitesi de yetersiz kalıyor. Uzman sayısı yetersizliği ve karmaşık tanı prosedürleri, bekleme sürelerini uzatıyor.
Özel Sağlık Hizmetlerine Yönelim ve Yüksek Maliyetler
Uzayan bekleme süreleri, aileleri özel sağlık hizmetlerine yöneltiyor. Temel bir otizm tanısı, uzman bir ekip tarafından yapıldığında genellikle 2,5 ila 4,5 bin zlotiye mal oluyor. Bu tanı, çeşitli görüşmeleri, çocuk gözlemlerini ve rapor hazırlığını içeriyor. Ancak çoğu zaman psikiyatrik konsültasyon, psikolojik ve nörolojik testler gibi ek değerlendirmelere ihtiyaç duyuluyor. Hatta bazı durumlarda genetik testler de önerilebiliyor ve bu testlerin maliyeti de binlerce zlotiye ulaşabiliyor. Sonuç olarak, tanı sürecinin toplam maliyeti on binlerce zlotiye kadar çıkabiliyor.
Kamu Sistemindeki Bekleme Süreleri ve Nedenleri
Kamu sistemi teorik olarak ücretsiz tanı hizmeti sunuyor. Ancak pratikte, birçok aile bekleme süreleri nedeniyle özel sektöre yöneliyor. Polonya’nın birçok yerinde ilk randevu için bir yıldan fazla, bazı bölgelerde ise yaklaşık 700 gün beklemek gerekiyor. Bu durum sadece hasta sayısının fazlalığıyla ilgili değil. Tanı süreci çok aşamalı ve farklı uzmanların (psikiyatrist, psikolog, pedagog, logoped) işbirliğini gerektiriyor. Her aşama ayrı ayrı tamamlanmak zorunda olduğundan süreç uzuyor. Ayrıca, personel eksikliği ve sınırlı finansman da bekleme sürelerini etkiliyor.
Tanı Sürecindeki Gecikmelerin Çocuklar Üzerindeki Etkileri
Krajowe Towarzystwo Autyzmu’dan Wioleta Mocarska, bir yıl veya daha uzun süren tanı sürecinin, çocukların zorluklarının nedenlerini anlamadan ve ihtiyaçlarına yönelik destek alamadan yaşamalarına neden olduğunu belirtiyor. Mocarska’ya göre, bu durum çocukların gelişimsel olarak kritik bir dönemini kaçırmalarına yol açıyor ve öğrenme ile terapötik destekten mahrum kalmalarına neden oluyor.
Yetişkinlerde Otizm Tanısı ve Artan Talep
Uzayan kuyrukları etkileyen faktörlerden biri de yetişkinlerde otizm tanısı alanların sayısındaki artış. Eskiden yetişkinlerde otizm tanısı nadir görülürken, günümüzde sosyal farkındalığın artması, bilgiye erişimin kolaylaşması ve tanı yöntemlerindeki gelişmeler sayesinde daha fazla yetişkin spektrum otizmi şüphesiyle hastanelere başvuruyor. Bu durum, sisteme yeni bir hasta grubu ekliyor ve bekleme sürelerini daha da uzatıyor.
Tanı Eksikliğinin Çocuklar Üzerindeki Olumsuz Etkileri
Tanı eksikliği sadece resmi bir teşhisin olmaması anlamına gelmiyor, aynı zamanda çocuğun gelişiminin kritik bir döneminde uygun desteği alamaması anlamına geliyor. Bu durum, çocuğun zorluklarının hem çevresi hem de ailesi tarafından anlaşılamamasına neden oluyor. Çocuğun davranışları, bir eğitim sorunu olarak algılanabiliyor ve bu da hayal kırıklığına ve dışlanmışlık hissine yol açabiliyor.
Terapi Maliyetleri ve Ek Giderler
Tanı aldıktan sonra da maliyetler devam ediyor. Terapi, çocuğun gelişimi için sürekli ve tekrarlayan bir gider oluşturuyor. Çocuklar genellikle duyusal bütünleme terapisi, konuşma terapisi, psikolojik ve psikiyatrik danışmanlık gibi farklı destek türlerinden aynı anda yararlanıyor. Her bir seansın maliyeti birkaç yüz zlotiye kadar çıkabiliyor. Bu durum, ailelerin aylık 2 bin ila 3 bin zloti arasında bir harcama yapmasına neden oluyor.
Otizmle Yaşamanın Toplam Maliyeti: Tanı, Terapi ve Ekipman
Alan | Gerçek Maliyet Aralığı
Tanı | 2.500 – 4.500 zł
Ek Testler | 7.000 zł ve üzeri
Aylık Terapi | 2.000 – 3.000 zł
Rehabilitasyon Kurları | 6.000 – 16.000 zł
İletişim Ekipmanları | 45.000 zł’ye kadar
TUS (Sosyal Beceriler Eğitimi) ve Maliyeti
Otizm tanısı sonrası sıkça uygulanan terapilerden biri de Sosyal Beceriler Eğitimi (TUS). Bu eğitimin amacı, çocukların duyguları tanımaktan çatışmaları çözmeye kadar sosyal ilişkilerde işlev görmelerini sağlamak. Białystok’tan TUS eğitmeni Jakub Sosnowski, TUS’un istenmeyen davranışları azaltmaya ve daha uygun tepkiler geliştirmeye yardımcı olduğunu belirtiyor. TUS, zorunlu bir terapi olmamasına rağmen, birçok durumda çocuğun günlük yaşamını önemli ölçüde iyileştiriyor.
Gizli Maliyetler: Ekipman, Diyet ve Beklenmedik Giderler
En büyük giderler sadece terapiyle sınırlı değil. Tanı ile birlikte iletişim araçları, duyusal ekipmanlar veya özel diyetler gibi birçok küçük maliyet ortaya çıkıyor. Daha karmaşık ihtiyaçlarda tek bir cihazın maliyeti on binlerce zlotiye ulaşabiliyor. Ayrıca, ulaşım, takviyeler ve ebeveynlerden birinin çalışmakta zorlanması gibi ek giderler de toplam maliyeti artırıyor.
Devlet Desteği ve Yetersizlikleri
Devlet, ailelere destek sağlıyor ancak bu destek genellikle gerçek harcamaları karşılamıyor. Aylık bakım yardımı şu anda 3386 zł tutarında ancak bu yardımı alabilmek için belirli şartların karşılanması ve bir raporun alınması gerekiyor. Ayrıca, PFRON’dan (Polonya Yeniden Yapılanma Fonu) ek finansman almak mümkün olsa da, prosedürler uzun ve kaynaklar sınırlı. Bu durum, ailelerin devlet desteğine rağmen hala önemli bir kısmını kendi imkanlarıyla karşılamasına neden oluyor.
Kaynak : GazetaPrawna
