2026 yılının ocak ayının ilk üç haftasında Polonya Sınır Muhafızları, Polonya–Belarus sınırında yasa dışı geçişe yönelik 20’den az girişim kaydetti. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine kıyasla belirgin şekilde daha düşük. Mevcut durumun ve önceki yılların verilerini inceledik. Ortaya çıkan tablo dikkat çekici.
2020 yılında Belarus’ta yapılan ve uluslararası kamuoyu tarafından hileli olarak değerlendirilen cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ardından, muhalefete yönelik baskıların artması üzerine Avrupa Birliği Belarus’a karşı sektörel yaptırımlar uygulama kararı aldı. Bu yaptırımlar başta Belarus ihracatının bel kemiğini oluşturan potasyum sektörü olmak üzere, petrol ve petrokimya sanayisini kapsadı. Ayrıca devlet bankaları, ulaşım, havacılık ile belirli teknoloji ve ürünlerin ticareti de kısıtlamalardan etkilendi.
Belarus lideri Aleksandr Lukaşenko, bu yaptırımları Avrupa Birliği ile yaşanan gerilimi tırmandırmak için bir gerekçe olarak kullandı. Kamuoyuna açık açıklamalarında Avrupa’ya “kapıları açmakla” tehdit etti ve göçmenlerin siyasi baskı aracı olarak kullanılacağı bir geçiş hattı oluşturulacağını dile getirdi. Kısa süre sonra bu söylemler somut adımlara dönüştü.
2021 yılında Irak, Afganistan ve Orta Doğu ile Afrika’nın diğer ülkelerinden çok sayıda göçmen Belarus’a gelmeye başladı. Bu gelişmeler tesadüf değildi. Minsk yönetimi, uçuşlar, vizeler ve Avrupa Birliği sınırlarına yakın bölgelere ulaşımı organize ederek göçmenlerin gelişini kolaylaştırdı. Polonya, Litvanya ve Letonya sınırlarında binlerce göçmen ortaya çıktı. Belarus güvenlik güçlerinin, bu kişileri sınır kapılarına ve “yeşil sınır” olarak adlandırılan ormanlık alanlara yönlendirdiği bildirildi.
Polonya–Belarus sınırındaki göç baskısı, krizin başladığı 2021 yılının ilk döneminde en yüksek seviyeye ulaştı. Aynı yılın sonbaharında yasa dışı sınır geçişi girişimleri ayda on binlerce vakaya kadar çıktı ve bu seviye bugüne kadar görülen en yüksek rakam olarak kayıtlara geçti.
2022 yılında Polonya–Belarus sınırında yaklaşık 15 bin yasa dışı geçiş girişimi kaydedildi. 2023’te bu sayı yaklaşık 26 bine yükseldi. 2024 yılında artış eğilimi devam etti, ancak daha yavaş bir tempoyla; toplam girişim sayısı yaklaşık 30 bine ulaştı.
Polonya sınırı kapatıyor
2025 yılında Polonya hükümeti kararlı bir adım attı. Başbakan Donald Tusk, 9 Eylül’de yaptığı açıklamada, Polonya’nın 11 Eylül’ü 12 Eylül’e bağlayan gece Belarus sınırını geçici olarak kapatacağını duyurdu. Karar, kara ve demir yolu dâhil olmak üzere tüm sınır kapılarını kapsıyordu. Çin’den Avrupa’ya uzanan önemli bir demir yolu hattı üzerinde bulunan Małaszewicze geçişi de bu kapsamdaydı. Bu adım, Belarus–Rusya sınırına yakın bölgede başlatılan Zapad 2025 askeri tatbikatlarına yanıt olarak atıldı.
Başbakan Tusk, Rusya ve Belarus tarafından artan provokasyonlara dikkat çekerek, askeri tatbikatların hedeflerinden birinin Suwałki Koridoru olduğunu ve bu durumun Polonya’nın güvenliği açısından sonuçları bulunduğunu vurguladı. Bu nedenle sınırın geçici olarak kapatılmasının zorunlu olduğunu belirtti.
Çin heyetinin Polonya ziyareti
Eylül ayının ortasında, Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi başkanlığındaki bir heyet Polonya’yı ziyaret etti. Görüşmelerin ana başlıklarından biri Polonya–Belarus sınırındaki durumdu. Belarus sınırının kapatılması ve Çin’in Avrupa’ya yönelik ticaretinde önemli rol oynayan güzergâhlardan birinin devre dışı kalması Pekin’in dikkatinden kaçmadı. Belarus rejimiyle yakın ilişkiler sürdüren ve bu ülke üzerinde etkisi bulunan Çin, gelişmelerden rahatsızlık duydu.
Dönemin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Paweł Wroński, Radosław Sikorski ile Wang Yi arasındaki görüşmenin ardından yaptığı açıklamada, Polonya’nın bu kararın kendisi için de ekonomik maliyetler doğurduğunu, ancak Belarus’tan gelen provokasyonlar, yürütülen hibrit savaş ve güvenli olmayan bir sınır ortamında serbest ticaretin mümkün olmadığını vurguladığını ifade etti.
Sınır kapatıldıktan iki hafta sonra Polonya hükümeti, geçişlerin yeniden açıldığını duyurdu. Kapılar 24 Eylül’ü 25 Eylül’e bağlayan gece yeniden faaliyete geçti. Başbakan Tusk, gerilimin yeniden artması ya da komşu ülkelerden agresif tutumlar görülmesi hâlinde sınırın tekrar kapatılabileceğini belirtti.
Ağustosta zirve
İstatistiklere bakıldığında, Ocak 2025’te Polonya–Belarus sınırında yaklaşık 300 yasa dışı geçiş girişimi kaydedildi. Şubat ayında bu sayı yaklaşık 550’ye çıktı. Mart ayında ise ani bir sıçrama yaşandı ve girişim sayısı 3 binin üzerine çıkarak yılın başına göre on kattan fazla arttı.
Nisan ayında 2,4 binin üzerinde, mayısta yaklaşık 4,4 bin ve haziranda 4,5 bine yakın girişim kaydedildi. Temmuz ayında sayı yaklaşık 3,9 bine gerileyerek hafif bir düşüş gösterdi. Ancak ağustosta yeniden artış yaşandı ve yaklaşık 5,4 bin girişimle yılın en yüksek seviyesine ulaşıldı.
Eylülden itibaren düşüş eğilimi belirginleşti. Eylülde girişim sayısı 2,6 binin üzerine çıktıktan sonra ekimde 2 binin biraz üzerine geriledi. Kasım ayında yaklaşık 400’e, aralık ayında ise 200’ün biraz üzerine düştü. Bu, yaz aylarındaki zirveye kıyasla yirmi kattan fazla bir azalma anlamına geliyordu.
2026 yılı ise çok daha net bir düşüşle başladı. Ocak ayının ilk üç haftasında Polonya Sınır Muhafızları yalnızca 20’den az yasa dışı sınır geçişi girişimi tespit etti. Oysa geçen yılın tamamındaki ocak ayında bu sayı 90 olarak kaydedilmişti.
