Polonya’da 2012 sonrası emekli olan ve erken emeklilik alan binlerce kişiye ait maaşlar hala düşük. Anayasa Mahkemesi, ZUS’un bu hesaplama yöntemini anayasaya aykırı buldu ancak kurum yeniden hesaplama yapmıyor. Hükümet ise 2025 haziranında hazırladığı tasarı ile sorunu çözmeye çalışıyor.
Kimler Düşük Emekli Maaşı Alıyor?
Sorun, yasal değişikliklerden önce erken emekliliğe geçip 2012 sonrasında normal emekli maaşı alan kişileri kapsıyor. Bu grupta olanlar için ZUS, maaş hesaplama tabanını daha önce ödenen erken emekli maaşları miktarından düşürerek uyguladı. Bu yöntem, “Haziran emeklileri” sorununun farklı bir hukuki temele sahip olduğunu gösteriyor. Ayrıca sadece emeklileri değil, düşük maaş alanların ailelerine ödenen aile yardımlarını da etkileyen kapsamlı bir sorundur.
Anayasa Mahkemesi Kararı: Düşük Emekli Maaşları Anayasayı İhlal Ediyor
2024 yılında Anayasa Mahkemesi, emeklilik yasasının 25. maddesinin 1/b fıkrasının bu grupta bulunanlar için uygulanmasının, vatandaşın devlete olan güven ilkesini ve edinilmiş hakları koruma ilkesini ihlal ettiğini hükmetti. Mahkeme, emeklilerin farklı bir yasal düzenleme altında karar verdiğini ve sonuçları öngöremeyeceklerini vurguladı.
TK Kararına Rağmen ZUS Neden Hala Hesaplama Yapmıyor?
Anayasa Mahkemesi kararı rağmen ZUS, maaşları otomatik olarak yeniden hesaplamıyor. Resmi gerekçe olarak, kararın Resmi Gazete’de yayınlanmamasını gösteriyor. Bu formal engel nedeniyle otomatik düzeltmeler durdu. Buna karşın mahkemeler, anayasayı doğrudan referans alarak yüksek maaş ve geçmişe dönük ödemeler konusunda kararlar veriyor. Ancak bu süreç uzun ve yorucu olabiliyor.
Hükümetin Çözüm Tasarısı: Artış Var, Fakat Kısıtlamalar Da Var
Aile, Çalışma ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın hazırladığı ve 4 haziran 2025 tarihli tasarı, sorunu sistematik çözmeyi amaçlıyor ancak mahkeme kararları kadar kapsamlı değil. Tasarının ilk okumada gözden kaçan kritik noktası, sermaye hesaplama yöntemidir. Tasarı, daha önce alınan maaşların düşülmesini ortadan kaldırıyor ancak erken emeklilik sürecinde ödenen sermaye ve katkıların değer artışının, normal emeklilik yaşına kadar hesaba katılmasına izin vermiyor. Bu durum, TK’nin “iptal ettiği” mekanizmanın tam tersi düzeltmeden daha düşük bir artış anlamına geliyor.
Otomatik Hesaplama ve Başvuru Süreci
Tasarı, emeklileri iki gruba ayırıyor: 1 ocak 2013 öncesi erken emekliliğe başvurup 2017 öncesi normal emekliliğe geçenler otomatik hesaplanacak. Diğerleri ise 31 aralık 2026 tarihine kadar başvuru yapmalı; başvurmama, hesaplama yapılmaması anlamına geliyor. Ayrıca tasarının yürürlüğe girmesinden sonra 6 ay içinde ZUS’un karar vereceği belirtiliyor. Örneğin, 1 haziran 2026’da yürürlüğe girecek olan tasarıya göre, bazı emeklilerin kararları ancak yıl sonuna ulaşacak.
Mahkeme Yolunun Kapatılması ve Tercihler
En tartışmalı nokta, tasarının yürürlüğe girmesinden sonra bu sorunla ilgili diğer idari veya dava süreçlerinin durdurulmasını öngörmesi. Hükümet bu durumun “düzeni sağlayacağını” belirtiyor. Ancak bu, emeklilerin yeni yasa öncesi mahkemeye başvurması gerektiğini gösteriyor. Eğer bir dava devam ediyorsa ZUS, süreci durdurup yargı kararını bekleyecek. Tasarı, bütçe dostu bir çözüm sunuyor; maaşlar artacak ancak geçmişe dönük ödemeler olmadan ve sermaye değer artışında kısıtlamalar olacak. Bu nedenle bazı emekliler için mahkeme yolu daha kârlı olabilir, ancak zamanında başlanması şart.
Kaynak : GazetaPrawna
