Polonya’da hastane raporlarında özel kodlar var. Biri özellikle dikkat çekici: “C” kodu. Az kişi ne anlama geldiğini biliyor ama bilmek lazım.
“C” ne demek?
Basit: Alkol bağımlılığı nedeniyle iş göremezlik.
Doktor raporu verirken “C” yazıyorsa, hastalığın veya rahatsızlığın sebebi aşırı ve sürekli alkol tüketimi.
İlk 5 gün ceza var:
“C” kodlu raporda çalışan ilk 5 gün için ne hastalık ödeneği alır, ne de işverenden maaş. Yasada böyle. Yani cezalandırılıyor.
İşveren ne görüyor?
Her şeyi! Elektronik rapor sisteminde (e-ZLA) kod açık açık görünüyor. İşveren tam teşhisi görmez ama “bu adam alkol yüzünden rapor aldı” diye biliyor.
Tıbbi detayları görmüyor ama kodun ne anlama geldiğini biliyor. Şirkette bu bilgiyi İK’ya, muhasebe’ye aktarabilir. Yayamaz ama bilir.
ZUS (Sosyal Sigorta) ne yapıyor?
Otomatik olarak alarm çalıyor! “C” kodlu raporlar sistem tarafından özel denetim gerektiren vakalar olarak işaretleniyor.
Yani kontrol riski çok yüksek. Gelip eve bakabilirler, gerçekten hasta mı diye.
Hangi hastalıklar kapsanıyor?
- Alkol kullanımından kaynaklanan ruhsal ve davranışsal bozukluklar (bağımlılık, alkolik psikoz, anksiyete, depresyon)
- Karaciğer ve pankreas hastalıkları (alkolik hepatit, siroz, akut pankreatit)
- Sinir sistemi bozuklukları (alkolik polinöropati, denge bozuklukları)
- Kalp ve dolaşım sistemi sorunları (kronik alkol etkisi)
Ne kadar sürebilir?
Maksimum 182 gün (veya tüberküloz/hamilelikte 270 gün). Doktor hasta durumuna göre karar veriyor.
ZUS kontrol muayenesine çağırabilir, rehabilitasyona yönlendirebilir.
Pratik sonuçları:
- İşveren biliyor – Güven sarsılabilir, ilişkiler etkilenebilir
- ZUS denetimi – Kontrol riski yüksek
- Uyarı sinyali – Alkol sorunu ciddi, tedavi gerekli
Şimdi Türkiye’yi düşünün:
Bizde böyle bir sistem var mı? Raporda kod var mı? İşveren nedenini biliyor mu? Sosyal Güvenlik denetliyor mu?
Hayır, hayır, hayır.
Bizde adam alkol yüzünden rapor alsa bile, o rapor sistemde kaybolur gider. İşveren bilmez, SGK bilmez, kimse bilmez. Adam evde rahat rahat…
Polonya’da:
- Şeffaf sistem
- İşveren biliyor (detay hariç)
- İlk 5 gün kesinti var
- SGK denetliyor
- Tedaviye yönlendirme var
Türkiye’de:
- Kapalı sistem
- İşveren bilmiyor
- Kesinti belirsiz
- Denetim zayıf
- Tedavi… ne tedavisi?
Bir de etik tarafı var:
Polonya’da bu bilgi “kişisel veri” sayılıyor. İşveren yayamaz, paylaşamaz. Sadece bilir ve gerekli prosedürleri uygular.
Ama bilmesi gerektiğini biliyor. Çünkü iş güvenliği, ekip sağlığı, verimlilik söz konusu.
Doğru mu bu sistem?
Tartışılır. Kimisi der “mahremiyet ihlali”, kimisi der “şeffaflık ve sorumluluk”.
Ama bir gerçek var: Sistem çalışıyor. Adam bilir ki eğer alkol yüzünden rapor alırsa, işveren görecek, SGK kontrol edecek, ilk 5 gün kesinti olacak.
Caydırıcı mı? Belki. Adil mi? Belki.
Ama en azından sistem var. İşliyor. Kayıt tutuluyor.