José Antonio Kast’ın, radikal sağ adayı olarak katıldığı cumhurbaşkanlık seçimlerindeki zaferi neredeyse kesinleşmişti. Kast neden kazandı ve bu Şili için ne anlama geliyor?
Seçim Sonuçları ve Sonuçları
Cumhuriyetçi Parti lideri José Antonio Kast, %58.2 oyla Jeannette Jar’ı kolayca geçti. Bu sonuç, 1990’daki demokratik dönüşüm sonrası sağa en büyük kaymayı işaret ediyor. Jar, görevdeki Başkan Gabriel Boric’in hükümetinde çalışma bakanı olmasına rağmen, popüler olmayan hükümetin bir parçası olması ve Komünist Parti’nin ideolojik katılığı nedeniyle en kötü sonucu aldı. İlk turda nispeten önde olmasına rağmen, Kast diğer sağ adayların oylarını tek bir çatı altında birleştirdi.
Rodrigo Pérez de Arce, “Son yıllarda merkez-sol ile merkez-sağ arasında sürekli politik değişimler yaşandı. Şimdi Kast’ı çağı geldi; seçmenler kurumsal düzeni cezalandırıyor ve alternatifler arıyor” dedi. Kast, ilk konuşmasında, “Şili bize yetki verdi; insanlar gerçek değişim talep ediyor, mazeret kalmadı” ifadesini kullandı.
Pinochet Mirası ve İdeolojik Dönüşüm
Şili’de 1973-1990 arası diktatörlük, insan hakları ihlalleriyle anılıyor. Kast, 1988’de Pinochet’in devamı yönünde yapılan oylamada tüm önceki devlet başkanlarının aksine “EV” oyu verdi. Diktatörlüğün 30 yıl sonrası bile, pinochetizmin kültürel etkisi sürüyor; Pérez de Arce, “Kast’ın en az %15 oy alması, Pinochet’i destekleyen tabanın varlığına işaret ediyor” diye vurguluyor.
Johannes Kaiser, Pinochet’in açık savunucusu, ilk turda %13.94 oy aldı. Kast, 2017’de Pinochet’in “yaşasaydı beni desteklerdi” demişti. Genç nesilde Pinochet, insan hakları ihlallerinden çok “düzen ve istikrar”la özdeşleşti. Kast, bu algıyı kampanyasında güvenlik vurgusuyla kullandı.
Ekonomik Duraklama ve Güvenlik Krizi
Şili, ekonomik olarak durgunluk yaşıyor: 90’lardaki %6 ortalama büyüme, %2’ye düştü. Patricio Navia, “Boric hükümeti dışında, büyüme tarihinin en düşük seviyesinde” diyor. Kast, ilk 18 ayda 6 milyar dolarlık kamu harcaması kesintisi önerdi ancak bu, %2’ye denk gelirken resesyon riski taşıyor.
Güvenlik, en öncelikli sorun. Ipsos anketine göre %63 yetişin, suçluluğu bir numaralı endişesi olarak görüyor. Global Gallup raporu, Şili’yi gece güvenliği açısından 144 ülke arasında altıncı sırada koyuyor. Venezuela’dan Tren de Aragua ve Kolombiya grupları gibi organize suç örgütleri Şili’ye yerleşti. Navia, “Şili, gücünü kontrol edemedi” diyor.
Göç krizi de var: 2023’te 1.9 milyon göçmen (belgeli veya belgesiz) bulunuyor. Kast, “İllegal göçü durduracağız” vaadinde bulundu. Ancak uzmanlar, illegal göçmenleri tespit ve sınır kapılarını kapatma zorluğunu vurguluyor.
Kongre Dengesi ve Siyasi Bunalım
Kongre seçimlerinde, sağ 155 sandalyeden 76’yı aldı; mutlak çoğunluk için iki eksik. Senato’da 25-25’lik denge oluştu. Kast, Sebastián Piñera ailesiyle barışarak, daha önce mesafelendiği sağ kanadı kazanmaya çalıştı. Ancak Franco Parisi’nin liderliğindeki popülist hareket, ilk turda %20 oy alarak Kongre’de 14 sandalyeyle dengeyi etkiliyor.
Pérez de Arce, “Kast’ın ilk 100 günü kritik: suç oranlarında somut adımlar göstermeli. Çünkü insanlar korkuyor” diye uyarıyor. Navia da “Disiplinsiz parti yapısı, politikacıları pazarlık yapmaya zorlayacak” ekliyor. Kongre, Kast’ın reformlarını engelleyebilir.
