Polonya’da, hizmet sözleşmelerinin (umowa zlecenia) iş sözleşmesi (umowa o pracę) olarak sınıflandırılmasına yönelik düzenleme, sosyal güvenlik yükümlülüklerini önemli ölçüde etkileyebilir. Bu durum, hem işverenler hem de çalışanlar için finansal sonuçlar doğurabilir ve mevcut sosyal güvenlik primlerinin ödenme şeklini değiştirebilir. Yasa, Cumhurbaşkanı’nın onayını beklerken, özellikle birden fazla sözleşmesi olanlar ve öğrenciler için farklı senaryolar öngörülmektedir.
PIP Reformu ve Sözleşme Sınıflandırması
Polonya Çalışma Denetleme Kurumu’nun (PIP) reformunu içeren ve 11 Mart 2026 tarihinde kabul edilen yasa, hizmet sözleşmelerinin gerçekte bir iş sözleşmesi olup olmadığını belirleme yetkisini bölge çalışma müfettişlerine veriyor. Bu karar geriye dönük olarak uygulanamayacak. İşverenler, sözleşmelerinin iş sözleşmesi olarak kabul edilmesi durumunda ortaya çıkacak sosyal güvenlik yükümlülükleri konusunda endişeli.
İş Sözleşmelerinde Sosyal Güvenlik Yükümlülükleri
İş sözleşmelerinden elde edilen gelir, belirli istisnalar dışında, emeklilik, malullük, hastalık, iş kazası sigortası ve sağlık sigortası primlerine tabidir. Birden fazla iş sözleşmesi olan kişiler, her bir sözleşme için zorunlu sosyal sigorta ve sağlık sigortası kapsamına girer. Aynı zamanda, serbest meslek faaliyetleri veya hizmet sözleşmeleri de bu durumu etkilemez.
Çalışan Statüsünün Belirlenmesi ve Sosyal Güvenlik
Polonya Sosyal Sigorta Sistemi Yasası’nın 8. maddesinin 2a fıkrası, acente sözleşmesi, hizmet sözleşmesi veya iş sözleşmesi gibi sözleşmelerle çalışan kişileri de çalışan olarak kabul eder. Bu, aynı işverenle birden fazla sözleşmesi olanların gelirlerinin, iş sözleşmesinden elde edilen gelir gibi değerlendirilmesi anlamına gelir.
Hizmet Sözleşmelerinde Sosyal Güvenlik Yükümlülükleri
Hizmet sözleşmeleri, iş sözleşmelerine benzer şekilde sosyal güvenliğe tabidir. Prim matrahı, belirli istisnalar dışında, hizmet alanın geliri üzerinden hesaplanır. Hizmet veren, hizmet alan için aşağıdaki sosyal sigorta primlerini ödemekle yükümlüdür. Ayrıca, sağlık sigortası primi de zorunludur. Hastalık sigortası primi ise isteğe bağlıdır ve hizmet alanın tercihine bağlıdır. Eğer hizmet alan hastalık sigortasını seçerse, hizmet veren ek olarak %2,45 oranında prim öder.
Birden Fazla Hizmet Sözleşmesi Durumunda Sosyal Güvenlik
Polonya Sosyal Sigorta Sistemi Yasası’nın 9. maddesindeki kurallara göre, birden fazla hizmet sözleşmesi olan hizmet alan, hangi sözleşmelerden zorunlu emeklilik ve malullük sigortasına tabi olmak istediğini seçebilir. Ancak, seçilen sözleşmenin prim matrahı veya seçilen birden fazla sözleşmenin prim matrahlarının toplamı, o ay için geçerli olan asgari ücretin en az kadar olmalıdır. Bu durumda, diğer hizmet sözleşmeleri sadece zorunlu sağlık sigortası primine tabi olabilir.
Aynı İşverenle Birden Fazla Hizmet Sözleşmesi
Aynı işverenle yapılan birden fazla hizmet sözleşmesi genellikle farklı işverenlerle yapılan sözleşmelerle aynı kurallara tabidir. Ancak, sözleşmelerin konusu aynıysa, bu durum sosyal güvenlik primlerinden kaçınmak amacıyla yapılmış yapay bir bölümlendirme olarak değerlendirilebilir.
Hizmet Sözleşmesi ve Başka Bir İşverenle İş Sözleşmesi
Hizmet sözleşmesi ve başka bir işverenle yapılan iş sözleşmesi aynı anda yürütülüyorsa, hizmet sözleşmesi, iş sözleşmesinden elde edilen gelir asgari ücretin altında değilse sosyal güvenliğe tabi olmayabilir.
Hizmet Sözleşmesi ve Aynı İşverenle İş Sözleşmesi
Aynı işverenle veya üçüncü bir taraf aracılığıyla yapılan hizmet sözleşmesinden elde edilen gelir, iş sözleşmesinden elde edilen gelir gibi değerlendirilir ve sosyal güvenliğe tabi tutulur. Bu durumda, sigorta türleri arasında bir çakışma yaşanmaz.
PIP Kararının Sosyal Güvenlik Etkileri (Çakışma Yoksa)
PIP kararının etkileri, daha önce sigorta türleri arasında bir çakışma olup olmadığına bağlıdır. En basit durumda, hizmet veren daha önce tüm primleri (emeklilik, malullük, iş kazası ve sağlık sigortası) ödüyorsa, fark sadece zorunlu hale gelecek hastalık sigortası primi olacaktır. Bu durum, işverenin maliyetlerini etkilemez çünkü bu tutar çalışanın maaşından kesilir. Çalışan zaten gönüllü olarak hastalık sigortasına dahilse, hizmet sözleşmesinin iş sözleşmesi olarak kabul edilmesi ek bir maliyet yaratmaz.
PIP Kararının Sosyal Güvenlik Etkileri (Çakışma Varsa)
PIP kararı, daha önce zorunlu sigorta kapsamına girmeyen ve sadece sağlık sigortası primi ödenen bir hizmet sözleşmesini kapsıyorsa, durum önemli ölçüde değişir. İşveren, tüm sosyal sigorta primlerini ödemekle yükümlü hale gelir. Bu, çalışanın net gelirinin azalması ve işverenin maliyetlerinin artması anlamına gelir (maaş, “superbrutto” olarak adlandırılan brüt ücrete dönüşür).
Örnek Senaryolar
**Örnek 1:** A şirketiyle yapılan bir hizmet sözleşmesi iş sözleşmesi olarak kabul edildi. A şirketi, bu kişi için sadece sağlık sigortası primi ödemişti, çünkü bu kişi B şirketiyle yapılan bir hizmet sözleşmesi nedeniyle zorunlu sigortaya tabiydi. PIP kararından sonra, A şirketiyle yapılan sözleşme zorunlu sigorta kapsamına girer ve B şirketiyle yapılan sözleşme gönüllü hale gelir.
**Örnek 2:** A şirketiyle yapılan bir hizmet sözleşmesi iş sözleşmesi olarak kabul edildi. Hizmetin süresi, normal çalışma saatlerinden daha az olduğu için tam zamanlı bir iş sözleşmesi olarak kabul edildi. Aylık gelir ve prim matrahı asgari ücretin altında. A şirketi, bu kişi için sadece sağlık sigortası primi ödemişti, çünkü bu kişi B şirketiyle yapılan bir hizmet sözleşmesi nedeniyle zorunlu sigortaya tabiydi. PIP kararından sonra, A şirketiyle yapılan sözleşme zorunlu sigorta kapsamına girer, ancak B şirketiyle yapılan sözleşme de zorunlu sigorta kapsamına girer.
PIP Kararının Öğrenciler Üzerindeki Etkileri
PIP kararının en büyük etkisi öğrenciler üzerinde olacaktır. Bir öğrencinin hizmet sözleşmesi iş sözleşmesi olarak kabul edilirse, maaşı tam olarak sosyal sigorta primlerine tabi tutulacaktır. Bu, öğrencinin net gelirinin önemli ölçüde azalması ve işverenin maliyetlerinin artması anlamına gelir.
Kaynak : GazetaPrawna
