İki yeni liste, sık sık tekrarlayan engellilik komisyonlarının sona ermesi ve daha uzun süreli engellilik kararları verilmesi potansiyeli taşıyor. Bazı durumlarda, engellilik kararları ömür boyu geçerli olabilecek. Ancak, kararlar sadece hastalık listesine değil, yaşa, tıbbi belgelere ve fonksiyonel değerlendirmeye de dayanacak. Yeni düzenlemeler özellikle genetik nadir hastalıkları kapsıyor ve bu hastalıklara sahip çocuklar için 16 yaşına kadar, yetişkinler için ise en az 7 yıl veya ömür boyu süreli kararlar öngörüyor.
Engellilik Kararlarında Yeni Dönem: İki Liste Uygulamaya Konuldu
Engellilik kararlarının verilme şeklini düzenlemek amacıyla iki yeni hastalık listesi oluşturuldu. Bu uygulama, özellikle iyileşme umudu olmayan nadir genetik hastalıklar için tek tip kuralların uygulanmasını amaçlıyor. Yeni kılavuzlar, daha uzun süreli kararlar verilmesine ve 7. ve 8. maddeye göre desteklerin daha sık sağlanmasına yardımcı olacak. Bu değişiklik, öncelikle çocukları etkilemekle birlikte, 16 yaş üstü bireyler için de önem taşıyor.
Kılavuzlar Ne Belirtiyor?
Hastalık Listesi Otomatik Olarak Ömür Boyu Karar Anlamına Gelmiyor
Bir hastalığın listede yer alması, otomatik olarak ömür boyu süreli bir engellilik kararı verilmesi anlamına gelmiyor. Başvuru yapılması, tıbbi belgelerin sunulması ve bir engellilik değerlendirme komitesi önünde sürecin tamamlanması gerekiyor.
Değerlendirmede Nelere Dikkat Edilecek?
Engellilik değerlendirmesinde sadece listeler değil, aynı zamanda engellilik ve engellilik derecesi ile ilgili yürürlükteki düzenlemeler de dikkate alınacak. Çocuklar için engellilik kararları her zaman belirli bir süre için verilirken, 16 yaşına kadar geçerli olabiliyor. 16 yaşını doldurmuş ve tedavi ve rehabilitasyona rağmen fonksiyon, iletişim ve sosyal becerilerinde iyileşme göstermeyen, iyileşmesi mümkün olmayan hastalıklara sahip kişiler için ise ömür boyu süreli engellilik kararı verilmesi uygun görülebiliyor.
7. ve 8. Maddeler Ne Anlama Geliyor?
Engellilik kararında yer alan 7. ve 8. maddeler, çocuğa ve bakıcısına sağlanacak destek kapsamı açısından önem taşıyor. 7. madde bakım ihtiyacını, 8. madde ise çocuğun günlük yaşamında bakıcının katılımını ifade ediyor. Bu maddeler, bakım yardımı, rehabilitasyon yardımı, eğitim desteği ve diğer yardım türlerine başvurulurken dikkate alınabiliyor.
Ek A ve Ek B Listeleri Arasındaki Farklar Nelerdir?
Engellilik değerlendirme ekipleri için hazırlanan kılavuzlar, Ek A listesinin hem 7. hem de 8. maddeye göre destek sağlanmasını gerektiren hastalıkları, Ek B listesinin ise sadece 8. maddeye göre destek sağlanmasını gerektiren hastalıkları içerdiğini belirtiyor. Bu, bir hastalığın hangi ekte yer almasının, sadece karar süresini değil, aynı zamanda belgede yer alan destek kapsamını da etkilediği anlamına geliyor.
İki Listedeki Hastalık Sayısı
Uygulamada iki ek bulunuyor. İlk ek, hem 7. hem de 8. maddeye göre destek sağlanmasını gerektiren yaklaşık 150 hastalığı kapsıyor. İkinci ek ise sadece 8. maddeye göre destek sağlanmasını gerektiren yaklaşık 58 hastalığı içeriyor. Toplamda 200’den fazla hastalık bulunuyor.
Listeler Kapsayıcı Değil
Kılavuzlar, Ek A ve Ek B listelerindeki hastalıkların sınırlı bir liste olmadığını vurguluyor. Bu, listede yer almayan bir hastalığın olması durumunda, tıbbi belgeler ve fonksiyonel değerlendirme uygunsa daha uzun süreli bir karar verilebileceği anlamına geliyor.
Kimler Daha Uzun veya Ömür Boyu Süreli Karar Alabilir?
Listelerden öncelikle eklerde belirtilen hastalıkları taşıdığı kanıtlanmış kişiler yararlanabilir. Bu durum, özellikle nadir genetik hastalıkları olan çocuklar ve engellilik derecesini belirleme şartlarını karşılayan 16 yaş üstü bazı bireyler için geçerli.
Hastalık Teşhisi Yeterli Değil
Hastalığın teşhisi tek başına engellilik değerlendirme sürecini tamamlamaya yeterli değil. Bazı durumlarda, teşhisin uygun bir genetik testle doğrulanması da önem taşıyor. Kılavuzlar, hastalığın varlığının veya yokluğunun bu tür testlerle belirlenebileceği durumlarda bu testlerin yapılmasını öneriyor.
Hastalık Listesinde Olmayanlar Engellilik Kararı Alabilir mi?
Liste, teşhisi konulan her bireyin aynı kararı alacağı anlamına gelmiyor. Her başvuruda sadece hastalık adının belirtilmesi yeterli olmayabilir. Bu durum, özellikle aşağıdaki durumlarda geçerli:
Engellilik değerlendirme komitesi sadece teşhisi değil, aynı zamanda sağlık ve fonksiyonel etkilerini de değerlendiriyor. Listede yer almayan bir hastalığın olması, daha uzun süreli bir karar alınmasını engellemiyor. Hastalığın klinik tablosu değişken ise, kanıtlar ve bireysel değerlendirme belirleyici olacak.
Yeni Hastalık Listeleri ve Değerlendirme Kuralları Ne Zaman Yürürlüğe Girdi?
Engellilik değerlendirme ekipleri için kılavuzlar 2025 yılında yayınlandı. Ardından, engellilik ve engellilik derecesi ile ilgili yönetmelikte de değişiklik yapıldı. Bu, başvuruların yeni kılavuzlar ve düzenlemeler dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiği anlamına geliyor.
Çocuklarda, listedeki bir hastalık teşhisi konulması durumunda, karar 16 yaşına kadar verilebiliyor. 16 yaşını doldurmuş kişiler için ise en az 7 yıl veya belirli durumlarda ömür boyu süreli karar verilebiliyor. Genetik nadir hastalıklar için hazırlanan kılavuzlarda, çocuklara 16 yaşına kadar süreli kararlar verilmesi uygun görülürken, 16 yaş üstü kişiler için ise hastalığın iyileşme veya fonksiyonel iyileşme göstermemesi durumunda ömür boyu süreli kararlar verilmesi öneriliyor.
Engellilik Kararı Başvurusu Nasıl Yapılır?
Başvuru, ilgili ilçe veya belediye engellilik değerlendirme ekibine yapılır. Başvuruya tıbbi belgeler ve doktor raporu eklenmelidir.
Başvuruda hastalığın teşhisi belirtilmesinin yanı sıra, hastalığın kişinin bağımsızlığı, tedavisi, rehabilitasyonu ve eğitimi üzerindeki etkisinin de açıklanması önemlidir. Nadir genetik hastalıklar için başvurularda, bu hastalıkların teşhisi ve tedavisi konusunda deneyimli doktorların görüşleri önem taşıyabilir. Bazı durumlarda, teşhisi doğrulayan genetik test sonuçları da belgelere eklenmelidir.
Down Sendromu Durumunda Engellilik Kararı
Down sendromlu çocuklar için ayrı kılavuzlar bulunmaktadır. İlçe ve il engellilik değerlendirme ekiplerine yönelik belgede, bu tür vakaların değerlendirilmesinde birçok organ sistemindeki anormalliklerin tamamı ve bunun sonucunda ortaya çıkan fonksiyonel kısıtlamaların dikkate alınması gerektiği belirtiliyor.
Kılavuzlar, Down sendromlu çocukların, aynı yaştaki bir kişiye göre daha fazla desteğe ihtiyaç duyduğunu vurguluyor. Belgede özellikle evde ve okulda düzenli ve sık tıbbi ve rehabilitasyon tedavilerine, temel yaşam ihtiyaçlarının karşılanmasında bakım veya yardıma ihtiyaç duyulduğu belirtiliyor.
Bu durum, 16 yaşına kadar engellilik kararının verilmesinin uygun olduğu anlamına geliyor.
Kaynak : GazetaPrawna
