Polonya Yüksek Mahkemesi, III CZ 273/24 dosyasında Varşova İstinaf Mahkemesi’nin birinci derece mahkemesi yargıcının atamasını “uygunsuz” bularak tüm davayı iptal etme kararını bozdu. Mahkeme, genel mahkemelerin yargıç atamalarının “doğruluğunu” veya “uygunluğunu” değerlendirme yetkisinin olmadığını, bu yetkinin Anayasa’da Krajowa Rada Sądownictwa ve Cumhurbaşkanı’na ait olduğunu vurguladı. Karar, yargıç atanmasına yönelik dava sürecindeki hukuki temelsiz kışkırtmalara karşı uyarı niteliğinde.
İstinaf Mahkemesi’nin Olağanüstü Kararı
Varşova İstinaf Mahkemesi, alışılmadık bir kararla, birinci derece mahkemesinde dava gören yargıcın atamasındaki “şüpheler” gerekçesiyle tüm yargılamayı kendiliğinden geçersiz ilan etti. İstinaf Mahkemesi, görev yapan yargıç heyetinin “nienależycie obsadzony” (uygunsuz olarak atandığı) gerekçesiyle tüm süreci iptal etti. Bu karar, yalnızca prosedürel değil, aynı zamanda atanan yargıcın mesleki geçmişini ve Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) önündeki sınav sürecini de inceleyerek atamanın “hatalı” olduğuna hükmetmesine dayanıyordu.
Yüksek Mahkeme’nin Kesin Tepkisi
Yüksek Mahkeme, bu argümanı kesin reddetti. Kararında, “nienależcie obsadzone sądu” (mahkemenin uygunsuz oluşu) nedeninin tamamen yasal (ściśle ustawowy) bir kavram olduğunu, yalnızca yargıç sayısının eksikliği gibi somut durumlarda geçerli olduğunu belirtti. Mahkeme, bir istinaf mahkemesinin başka bir yargıcın kariyer yolu veya KRS sınavı gibi konularda öznel değerlemeler yapmasının “ultra vires” (yetki aşımları) olduğunu vurguladı.
Yetki Sınırları ve Anayasal Düzen
Yüksek Mahkeme, genel mahkemelerin yargıç atamalarının etkinliği veya “doğruluğu” hakkında herhangi bir değerlendirme yapma yetkisinin olmadığını açıkça belirterek, Anayasa’da yargıç atama sürecinin Krajowa Rada Sądownictwa ve Polonya Cumhurbaşkanı’na net bir şekilde atandığını aktardı. Yargıç atama kararının nihai ve tartışılamaz nitelikte olduğu vurgulandı.
Yargı Sistemi İçin Riskler
Yüksek Mahkeme, dava sürecinde yargıç statüsünün yasal dayanağı olmayan bir şekilde tartışılmasının yargı sisteminin istikrarını ciddi şekilde zayıflatabileceği uyarısında bulundu. Bu tür uygulamaların hukuka güveni zayıflatacağını, davacıları kararların özüne tartışmak yerine anayasal sistemle ilgili itirazlar getirmeye teşvik edeceğini ve adil yargılanma standartlarını zayıflatacağını ifade etti.
İstinaf Mahkemesi’ne Gözdağı
Sonuç olarak, Yüksek Mahkeme sadece Varşova İstinaf Mahkemesi’nin kararını bozmakla kalmadı, aynı zamanda bu mahkemenin yargıçlarına karşı açık ve güçlü bir “wytyk orzeczniczy” (mahkeme gözdağı/ihtar) verdi. Bu, yetki sınırlarının açıkça aşıldığı ve anayasal düzenin ihlal edildiği yönündeki suçlamanın altını çizen sert bir uyardı.
“Mahkeme Gözdağı” Nedir ve Sonuçları Nelerdir?
Wytyk orzeczniczy (Mahkeme Gözdağı), Yüksek Mahkeme Yasası’nın 97. maddesi ile düzenlenen bir disiplin önlemdir. Mahkeme, bir davada açık bir hukuk kuralları ihlali tespit edildiğinde bu uyarıyı verebilir. Önemli olan, bu gözdağın, ilgili davanın kararını etkilememesi; bunun yerine, yargıcın kişisel dosyasına işlenip performans değerlendirmelerinde, terfi süreçlerinde ve kariyer ilerlemesi kararlarında dikkate alınmasıdır. Pratikte, bu gözdağ ücret zammı veya üst mahkemelere tayin gibi fırsatlarda kısıtlamalara yol açabilir.
“Neosędziolar” Tartışması Arka Plan
Polonya’da 2017 Aralık reformundan bu yanan Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) aracılığıyla atanmış “neosędziolar” (yeni yargıçlar) statüsü konusunda büyük bir tartışma sürmektedir. Bu reformdan itibaren KRS’nin yargıç üyeleri artık yargıç mesleği tarafından değil, Parlamento (Sejm) tarafından seçilmektedir. Eleştirmenler, bu durumun organın siyasetleşme riskini artırıp yargı bağımsızlığını zayıflattığını iddia etmektedir. Bu nedenle, 2018 yılından bu yana, neoKRS’nin önerisiyle atanmış bazı yargıçların statüsü, Polonya Anayasa’sı ve AB hukuk standartları temelinde sorgulanmaktadır.
Kaynak : GazetaPrawna
