ABD ile İran arasında yürütülen görüşmeler sonucunda, Hürmüz Boğazı’nın ticari gemilere açılmasını ve yaptırımların kademeli olarak kaldırılmasını öngören bir çerçeve mutabakat hazırlandı. Taslak metne göre İran, nükleer faaliyetlerini dondurmayı ve uranyum zenginleştirme sürecini kontrol altına almayı taahhüt ederken, ABD ise milyarlarca dolarlık dondurulmuş İran fonunu serbest bırakmayı planlıyor. Tarafların, Orta Doğu’daki çatışmaları sona erdirecek nihai anlaşmayı pazar günü imzalaması hedefleniyor.
Mutabakatın Temel Maddeleri ve Yaptırımlar
İranlı bir yetkiliden Reuters’a aktarılan bilgilere göre; ABD, İran’a yönelik petrol yaptırımlarını geçici bir süreliğine kaldırmayı ve Tahran yönetimine yeni yaptırımlar uygulamamayı kabul etti. Bu süreçte ABD, dondurulmuş 25 milyar dolarlık İran fonunu; doğrudan nakit transferleri, bölgesel iş birlikleri ve kredi hatları aracılığıyla serbest bırakmayı planlıyor. Karşılığında İran, Hürmüz Boğazı’nı tüm ticari gemilerin geçişine derhal açacak ve ABD de İran limanlarına uyguladığı blokajı sonlandıracak.
Nükleer Program ve Denetim Mekanizması
Anlaşma kapsamında İran, nükleer silah üretmeyeceğine dair taahhütte bulunuyor. Nihai barış anlaşması sağlanana kadar mevcut statükoyu koruyacak olan Tahran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini ve tesis genişletme çalışmalarını durduracak. ABD ise İran’ın elindeki zenginleştirilmiş uranyum stoklarının seyreltilmesi konusunu kabul ederek, bu sürecin mekanizmasını 60 gün içerisinde görüşmeyi planlıyor.
Dört Sütun Üzerine Kurulan Anlaşma
ABD yönetimi temsilcilerinin açıklamalarına göre, müzakereler dört ana temel üzerine inşa ediliyor: Hürmüz Boğazı’nın açılması, nükleer programın sökülerek zenginleştirilmiş malzemenin ülkeden çıkarılması, bölgesel uzun vadeli barışın tesisi ve kapsamlı bir denetim rejimi. Bu süreçle birlikte İran’ın küresel ekonomiyle yeniden bütünleşmesi hedefleniyor.
Olası İyileştirme ve Yeniden Yapılanma Planı
ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın kalkınması için bir plan hazırlayacak. Bu planın içeriği, nükleer programın nihai statüsü ve uranyum stoklarının akıbetiyle birlikte 60 gün içerisinde müzakere edilecek. Nihai anlaşmanın imzalanmasının ardından ise ABD ve BM yaptırımlarının önceden belirlenmiş bir takvimle kaldırılması öngörülüyor.
ABD Başkanı Donald Trump ve sürece aracılık eden Pakistanlı yetkililer, anlaşmanın pazar günü imzalanmasının planlandığını duyurdu. Ancak İran tarafı, söz konusu tarih için henüz resmi bir doğrulama yapmadı.
Kaynak : Gazeta
