Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (ETPCz), 21 Mayıs 2026 tarihinde verdiği kararla, 2008 yılında Cumhurbaşkanı Lech Kaczyński tarafından hiçbir gerekçe gösterilmeksizin yargıçlık görevine atanması reddedilen bir grup adli stajyerin açtığı davayı karara bağladı. Mahkeme, Cumhurbaşkanı’nın atama yetkisinin mutlak bir yetki olmadığını ve gerekçesiz red kararlarının yargı denetimine tabi tutulması gerektiğini vurguladı. Polonya Adalet Bakanlığı, 22 Mayıs 2026 tarihli açıklamasında mahkemenin hukuki gerekçelerini ve vardığı sonuçları tam olarak paylaştığını duyurarak, yargı bağımsızlığı ve hukukun üstünlüğü ilkelerine vurgu yaptı.
Cumhurbaşkanı’nın Atama Yetkisi ve Anayasal Sınırlar
Polonya Anayasası’na göre Cumhurbaşkanı, Başbakan’ın kontras imzasına ihtiyaç duymadan yargıç atama yetkisine sahiptir. Ancak ETPCz kararı, bu yetkinin sınırsız ve denetimsiz bir “keyfilik hakkı” anlamına gelmediğini ortaya koymuştur. Mahkeme, yargı atamalarında şeffaflığın ve hukuki gerekçelendirmenin demokratik bir hukuk devletinin vazgeçilmez şartı olduğunu belirtmiştir.
Dava Süreci ve Geçmişteki Hukuki Engeller
2005-2006 yılları arasında yasal yarışma süreçlerine katılan ve KRS (Ulusal Yargı Konseyi) tarafından adaylıkları onaylanan stajyerler, 2008 yılında Cumhurbaşkanı’nın ret kararıyla karşılaştı. Yerel mahkemeler, o dönemde Cumhurbaşkanı’nın bu yetkisinin yargı denetimine tabi olmadığını öne sürerek başvuruları reddetmişti. 2014 yılında iç hukuk yollarının tüketilmesinin ardından konu Strasburg’a taşındı.
ETPCz Kararının Temel Gerekçeleri
Mahkeme, Cumhurbaşkanı’nın atanma sürecindeki sessizliğini veya gerekçesiz tutumunu, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (EKPC) 6. maddesi olan “adil yargılanma hakkı”nın ihlali olarak değerlendirdi. Karar, bir kamu gücü olarak atama işlemlerinin, her halükarda yargısal denetime açık olması gerektiğini hükme bağladı.
Uygulamada Neler Değişebilir?
Adalet Bakanlığı, kararın ardından yargı atama prosedürlerinde yasal değişikliklere gidilebileceğinin sinyallerini vermiştir. Gelecekte Cumhurbaşkanı tarafından yapılacak red kararlarının detaylı gerekçelere dayandırılması ve bu kararların İdari Yüksek Mahkeme (NSA) veya Yargıtay gibi merciler tarafından denetlenebilmesi beklenmektedir. Sürecin ilerleyişi, Sejm (Polonya Parlamentosu) ve Cumhurbaşkanlığı arasındaki siyasi iradeye bağlıdır.
Kaynak : GazetaPrawna
