Polonya hükümeti son aylarda savunma sanayine rekor düzeyde kaynak aktardı. Devlet Varlıkları Bakanlığı, Polonya Savunma Grubu’na (PGZ) bağlı şirketlere toplamda yaklaşık 10 milyar zł yönlendirdi. Bunun içinde 2,4 milyar zł top mermisi üretimi için BAE Systems’ten alınan lisanslara, 3 milyar zł hava savunma füzesi üretim hatlarına, 900 milyon zł ise K2PL tanklarının montajına hazırlık için ayrıldı. Rakam büyük, ancak uzmanlara göre bu yalnızca “ilk adım” niteliğinde.
Parayı vermek kolay, planı kurmak zor
Devlet için en basit yöntem her zaman aynıdır: para vermek. Fakat bu yaklaşım uzun vadede güçlü bir sanayi yaratmaz. Gerçek kalkınma, şirketlerin önlerini görebileceği çok yıllı siparişlerle sağlanır. Eğer bir fabrika, önümüzdeki sekiz yıl boyunca belirli sayıda mühimmat, zırhlı araç veya drone üreteceğini bilirse, kendi kaynaklarını ve kredilerini yatırımlara yönlendirebilir.
Böylece devlet sadece “yardım eden” değil, aynı zamanda “alıcı” olur. Kendi ihtiyacını karşılar, sanayiyi de ayağa kaldırır.
Polonya’da bu yönde denemeler var, ancak çerçeve sözleşmelerin belirsizliği, özel sektörün yatırım iştahını düşürüyor. Ayrıca Maliye ile Savunma Bakanlığı arasındaki zayıf koordinasyon nedeniyle büyük ihaleler bölünerek veriliyor. Sonuç: bin araçlık potansiyel, yüz araçla sınırlı kalıyor.
Ar-Ge olmadan gelecek yok
Polonya 2026’da savunma bütçesini 200 milyar zł seviyesine çıkaracak, ancak bunun yalnızca 1 milyar zł’si araştırma ve geliştirmeye ayrılmış durumda. Karşılaştırıldığında bu oran son derece düşük. Ar-Ge’ye yapılan yatırımın eksikliği, 10 yıl sonra teknolojik olarak geride kalmak anlamına geliyor.
Yeni bir zırhlı aracın veya füze sisteminin geliştirilmesi on yıl alabiliyor. Bugün bu alana yatırım yapılmazsa, 2035’te Polonya kendi ürünleri yerine yabancı teknolojilere bağımlı kalacak.
Özel sektör hâlâ gölgede
Hükümet özel ve kamu şirketlerinin eşit muamele göreceğini açıklasa da, uygulamada kamu şirketleri hâlâ öncelikli. Oysa Batı’da savunma sanayisinin dinamizmini sağlayan unsur, özel sektörün inovasyon gücü. Gerçek bir dönüşüm için devletin, özel girişimlerle ortak Ar-Ge projelerini, ortak üretim zincirlerini ve uzun vadeli işbirliklerini teşvik etmesi gerekiyor.
Sonuç: Para değil, vizyon belirleyici olacak
Polonya savunma sanayisi güçlü bir kalkış eşiğinde. Ancak yalnızca para aktarmak, bu potansiyeli tam olarak ortaya çıkarmaz. Uzun vadeli siparişler, koordineli bütçe planlaması, ciddi Ar-Ge payı ve özel sektörle ortak hareket edilmesi şart.
Aksi halde bugünkü milyarlar, gelecekte sadece “kaçırılmış fırsatlar” olarak hatırlanacak.
