Birkaç mevcut ve eski Ukraynalı hükümet üyesi ile cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski’nin yakın arkadaşı olarak kabul edilen iş insanı Tymur Mindycz, enerji sektöründeki büyük bir yolsuzluk skandalının merkezinde yer aldı. Uzmanlar, bu olayın Ukrayna Ulusal Yolsuzlukla Mücadele Bürosu’nun kuruluşundan bu yana en büyük ve en ses getiren soruşturma olduğunu vurguluyor. Zelenski için bu, Rusya ile savaşın başlangıcından bu yana en ciddi siyasi sınav.
Yolsuzluk Skandalının Merkezi
Ukrayna’yı sarsan yeni bir yolsuzluk skandalı, her geçen gün boyutlarını büyütüyor. Bu hafta Ulusal Yolsuzlukla Mücadele Bürosu (NABU), enerji sektöründe faaliyet gösteren “yüksek profilli bir suç örgütü” tespit ettiğini açıkladı. Soruşturmaya göre, örgüt üyeleri illegal yollarla onlarca milyon dolar kazandı. NABU, soruşturmanın dört mevcut ve eski hükümet üyesini de içerdiğini doğruladı. Ancak skandala adı karışan ve dikkatleri üzerine çeken isim, devletin tüm nükleer santrallerini işleten Enerhoatom şirketinden kaynaklanan yolsuzluk ağına liderlik etmekle suçlanan Timur Mindycz oldu. Mindycz, popüler “Kvartal 95” stüdyosunun ortaklarından ve Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski’nin yakın arkadaşı olarak biliniyor.
Enerhoatom’daki Yolsuzluk Mekanizması
Enerhoatom, Ukrayna ekonomisi için hayati önem taşıyor. Ülkenin elektrik ihtiyacının yarısından fazlasını, kış aylarında ise %70’ini karşılıyor. Şirketin yıllık geliri 200 milyar hryvneden (yaklaşık 5 milyar dolar) fazla. Soruşturmaya göre Mindycz ve ekibi, devlet şirketi Enerhoatom’dan yüklü komisyonlar almak için bir sistem kurdu. “Odkupy” olarak adlandırılan bu illegal komisyonlar, sözleşme değerlerinin %10-15’ine ulaşıyordu. Komisyon ödemeyen firmaların ödemeleri durduruluyor veya sözleşmeleri feshediliyordu. Antiyoksüsyon mahkemesindeki bir duruşmada savcı, Mindycz’in savunma sektörü kararlarına ve Milli Güvenlik ve Savunma Konseyi Sekreteri Ruslan Umerov ile bağlantılarına bile etki etmiş olabileceğini iddia etti. Skandalın boyutuna rağmen Kievdeki yetkililerin tepkisi sakin kaldı.
Timur Mindycz: Zelenski’nin Yakın Çevresindeki İsim
46 yaşındaki Timur Mindycz, Dnipro’dan geliyor. Yıllarca medyadan uzak kalsa da Ukrayna iş dünyasında tanınan ve etkili bir isimdi. İşadamı bir aileden gelen Mindycz’in özel yaşamı ve gençliği gizemli. Eşi, Rus bir moda tasarımcısı ve iş kadını Alla Werber’ın kızı Kateryna Werber. Çift 2010 yılında Kudüs’te evlendi. Mindycz, Zelenski’nin popüler olduğu “Kvartal 95” stüdyosunun ortaklarından ve bu stüdyonun finansmanını sağlayan Kıbrıs merkezli Green Family Ltd şirketinin de sahibi. 2020 yılında bir hafta içinde üç kez Cumhurbaşkanlığı Ofisi’nde görüldü. Bu ziyaretleri önce “özel konular” sonra da “korona virüs pandemisiyle mücadele” gerekçesiyle açıkladı. Zamanla oligarklar İhor Kolomoyskiy ve Hennadiy Boholyubov’un “Prywat” grubunun medya “küratörü” olarak anılmaya başlandı. Ukraynalı gazetecilere göre Mindycz, yıllardır iş dünyası ile iktidar arasında gayri resmi bir aracı rolü oynuyor. Kendisi, Zelenski’yi Kolomoyskiy ile tanıştırdığı iddia ediliyor. Zelenski ile halen “Kvartal 95” ortaklığı devam ediyor. Ayrıca film, danışmanlık, finans, gayrimenkul ve elmas ticareti alanlarındaki 35 farklı şirketle bağlantılı. 2019 yılında Zelenski ile birlikte Rusya’da ortak şirketleri olduğu ortaya çıktı. NABU’nun Mindycz’i “yüksek profilli suç örgütü” lideri olarak suçlaması, gayri resmi iş çevrelerinin iktidara ne kadar yaklaştığının bir sembolü haline geldi.
Hükümetin Tepkisi ve Siyasi Sonuçlar
Skandalın hükümette yankıları büyük oldu. Cumhurbaşkanı Zelenski, Adalet Bakanı Herman Haluşçenko ve Enerji Bakanı Svıtlana Hrynçuk’un istifasını istedi. Zelenski, “Adalet ve Enerji bakanları görevde kalamaz. Bu bir güven meselesi. Suçlamalar varsa bunlara yanıt verilmeli” diyerek Başbakan Julia Svrydenko’dan bu bakanlar hakkında parlamentoya sunulmak üzere istifa dilekçesi hazırlamasını istedi. Svrydenko, hükümetin bu istekleri parlamentoya resmi olarak ilettiğini ve 18 Kasım’da görüşüleceğini açıkladı. Bakanlar Kurulu, Haluşçenko’yu görevden almak için karar aldı. Ruhani Güvenlik Konseyi’ne ise Mindycz ve Oleksandr Tsyukerman’a yaptırım uygulanması için başvuru yapıldı. Ancak hatırlatılıyor ki, bu yılın yaz aylarında Zelenski’nin ekibi NABU’nun bağımsızlığını kısıtlamaya çalışmıştı. Bu girişim, gençlerin öncülük ettiği Kievdaki ve diğer şehirlerdeki kitlesel protestoların ardından vazgeçilmişti.
Skandalın Getirdiği Eleştiriler ve Analiz
Ukraynalı uzmanlar, Enerhoatom skandalının sonuçlarının daha ciddi olabileceğine işaret ediyor. Bu skandalın iktidarın imajını değil, savaş halindeki ülkede devlete olan güveni sarsdığı belirtiliyor. Yolsuzlukla Mücadele Merkezi Başkanı Vitaliy Şabunin, “büyük bir yolsuzluk” ifadesinin sorunun boyutunu yansıtmadığını savunuyor. Şabunin, “Eğer Cumhurbaşkanı Zelenski enerji sektöründeki yolsuzluğu görmediyse, ben bilemem ki daha kötüsü nedir: yolsuz bir başkan mı, yoksa tamamen yeteğiz bir başkan mı?” diyor. Mindycz’in insanların, Cumhurbaşkanı’nın verdiği yetkiyle hareket ettiğini ve bu olmadan bu işlerin olamayacağını savunuyor. Gazeteci Vladyslav Smirnov, Mindycz’in evinde bulunan parayı “ahlaki çöküşün sembolü” olarak nitelendiriyor. Gazeteci Serhiy Rudenko ise “Kvartal 95″in bir ortağının, herhangi bir resmi görevi olmamasına rağmen, yüz milyonlarca dolarlık sözleşmeleri nasıl kontrol edebildiğini sorguluyor. Rudenko, bu boyuttaki bir işin, en yakın çevrenin bilgisi olmadan yapılamayacağını, belki de Zelenski’nin kendisinin haberi olmadığını ima ediyor.
