13 Nisan 2026 tarihinden itibaren yürürlüğe girecek yeni düzenlemelerle, işverenlerin hastalık raporlarını (L4) kontrol etme yetkileri ve sınırları netleştiriliyor. İşverenler, çalışanlarının raporlarını usulüne uygun kullanıp kullanmadığını denetleyebilirken, bu kontrollerin kapsamı ve yöntemleri konusunda belirli kurallara uymak zorunda. Amaç, raporun tedavi ve sağlığın korunması amacıyla kullanıldığından emin olmak, raporun iş görmezlik durumunu suistimal etmeye yönelik bir araç olarak kullanılmasını engellemektir. Yeni düzenlemeler, işverenin kontrol yetkisini genişletirken, çalışanların haklarını da korumayı hedefliyor.
13 Nisan 2026’dan Sonra Hastalık Raporu Kontrollerinde Uygulanacak Yeni Kurallar
13 Nisan 2026 tarihinden itibaren geçerli olacak yeni düzenlemeler, hastalık raporlarının (L4) kontrolüne ilişkin usul ve esasları daha da belirgin hale getiriyor. Bu değişikliklerle, işverenlerin raporun amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını denetleme yetkisi güçlendirilirken, çalışanların hakları da korunuyor. Yeni düzenlemeler, raporun tedavi sürecini desteklemek ve sağlığın korunmasına hizmet etmek amacıyla kullanılması gerektiğini vurguluyor.
İşverenin Hastalık Raporu Kontrol Yetkisi: Kimler Kontrol Edebilir?
İşverenin kontrol yetkisi, öncelikle çalışana hastalık ödeneği ödeme şekline bağlıdır. İşveren, çalışana doğrudan hastalık ödeneği ödediği sürece, raporun uygunluğunu kontrol etme hakkına sahiptir. Bu durum, iş kanunları çerçevesinde belirlenen iş göremezlik süresi için geçerlidir. 20’den fazla çalışanı sigortalı gösteren işverenlerin yetkileri daha geniş olup, hem hastalık hem de bakım ödeneği ödemelerini kendileri yapabilir ve raporların doğruluğunu doğrudan kontrol edebilirler. 20 veya daha az çalışanı olan işverenler ise, ZUS’a (Sosyal Sigorta Kurumu) başvurarak kontrol yapılmasını talep edebilirler.
Kontrolü Kim Yapabilir ve Yetkilendirme Süreci
İşveren, kontrolü bizzat yapmak zorunda değildir. Güvendiği bir çalışana veya dışarıdan bir firmaya devredebilir. Ancak, kontrolü yapan kişinin mutlaka yazılı bir yetkilendirme belgesine ve kimlik tespitine sahip olması gerekmektedir. Bu belgeler, kontrole başlanmadan önce kontrol edilen kişiye ibraz edilmelidir. Dışarıdan bir firma tarafından kontrol yapılması durumunda, işveren veri sorumlusu olarak hareket eder ve GDPR (Genel Veri Koruma Yönetmeliği) uyumluluğundan tam olarak sorumludur.
Kontrol Edilen Hususlar: İşveren Ne Arar?
13 Nisan’dan itibaren geçerli olan yeni düzenlemeler, hastalık raporu süresince yapılan işlerin ve faaliyetlerin ne anlama geldiğini daha net bir şekilde tanımlıyor. İşveren, rapor süresince çalışanın ücretli bir işte çalışıp çalışmadığını veya raporun amacına aykırı bir faaliyette bulunup bulunmadığını kontrol eder. Ücretli iş, iş sözleşmesi, serbest sözleşme, kendi adına çalışma veya herhangi bir işbirliği biçimiyle elde edilen her türlü geliri kapsar. Ancak, istisnai durumlarda yapılan tek seferlik eylemler veya işverenin talebi üzerine yapılanlar ücretli iş olarak kabul edilmez.
Raporun amacına aykırı faaliyetler ise, tedavi sürecini engelleyebilecek veya iyileşmeyi geciktirebilecek her türlü eylemi ifade eder. Alışılagelmiş günlük aktiviteler (alışveriş, doktora gitmek, kısa bir yürüyüş) veya istisnai durumlarda yapılan tek seferlik eylemler bu kapsama girmez.
Hastalık Raporu Kontrolünde Dikkat Edilmesi Gerekenler
Kontrol, çalışanın gün boyu yatakta yatıp yatmadığını tespit etmeyi amaçlamaz. Amaç, raporun tedavi ve sağlığın korunması amacıyla kullanılıp kullanılmadığını belirlemektir. Kontrol sırasında öncelikli olarak, çalışanın ücretli bir işte çalışıp çalışmadığı ve faaliyetlerinin tedavi sürecini engelleyip engellemediği incelenir. 1 Ocak 2027’den itibaren, birden fazla işverende çalışan kişiler için bazı istisnalar getiriliyor. Bu durumda, çalışanın bir işverenden aldığı rapor, diğer işverendeki çalışmalarını otomatik olarak engellemez.
Bakım Raporlarında Ek Kontrol
Bakım ödeneği için alınan raporlarda, çalışanın yanında raporu kullanmasını gerektiren kişiye bakabilecek başka aile üyelerinin olup olmadığı da kontrol edilir (2 yaş altındaki çocuklar hariç).
Kontrolün Yapılabileceği Yerler
Kontrol genellikle çalışanın ikametgahında veya raporunda belirtilen adreste yapılır. Ancak, işverenin, çalışanın rapor süresince iş veya ticari faaliyetlerde bulunduğuna dair bilgi edinmesi halinde, kontrol farklı bir yerde de gerçekleştirilebilir.
Çalışanın Kontrol Sırasında Evde Bulunmaması Durumu
Çalışanın kontrol sırasında evde bulunmaması, otomatik olarak bir sorun teşkil etmez. Çalışanın geçerli bir sebebi (doktora randevusu, eczaneye gitme, çocuğunu okula bırakma vb.) varsa, raporun usulüne uygun kullanıldığı kabul edilebilir. Bu durumda, işveren kontrolü tekrarlayabilir veya çalışandan açıklama isteyebilir. İşverenin çözemediği şüpheler ZUS’a iletilir.
Kontrol Protokolü ve Olası Sonuçlar
Kontrol yapıldıktan sonra, çalışan hazır bulunuyorsa bir protokol tutulur (her şeyin yolunda olduğu durumlarda bile). Çalışanın bulunmadığı durumlarda ise protokol yerine görev notu düzenlenir. Raporun amacına aykırı kullanıldığı tespit edilirse, ZUS soruşturma başlatabilir ve ödenek hakkını geri alabilir. Çalışan, protokole 7 gün içinde itiraz edebilir ve deliller sunabilir. Bu durumda incelemeyi ZUS yapar, işveren değil. ZUS’un kararına karşı mahkemeye itiraz hakkı mevcuttur.
İşverenin Kontrol Sırasında Uyması Gerekenler
Kontrol sırasında, çalışanın teşhisi veya rahatsızlığının nedeni hakkında soru sorulamaz.
Kaynak : GazetaPrawna
